Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Diyarbakır, yalnızca surları, kültürü ve dini çeşitliliğiyle değil, aynı zamanda ilçelerinin taşıdığı isimlerle de dikkati çekiyor.
Her biri tarihî, kültürel ya da coğrafi kökene dayanan bu ilçe adlarının nereden geldiğini araştırdık.
DİYARBAKIR’IN İSMİ NASIL EVRİLDİ?
Tarihte Amida, Amid, Amed, Kara Amid ve Diyarbekir olarak anılan şehir, Cumhuriyetin ilk yıllarında Diyarbakır adını aldı. Diyar-ı Bekir (Bekir’in diyarı) ifadesi zamanla “bakır diyarı” anlamına gelen bugünkü ismine dönüştü.
MERKEZ İLÇELERİN İSİM HİKÂYELERİ
Bağlar: Üzüm bağlarıyla ünlü olan bölge, adını bu bağlardan aldı.
Kayapınar: Karacadağ’dan gelen su kaynaklarının kayalardan çıkması nedeniyle bu ad verildi. Daha önce “Peyas” olarak biliniyordu.
Sur: İlçe, Diyarbakır’ın çevresini saran tarihi surlardan adını alıyor.
Yenişehir: Sur dışında kurulan ilk modern yerleşim bölgesi olması nedeniyle bu adla anılıyor.
TARİHİ VE EFSANELERE DAYANAN İSİMLER
Bismil: Osmanlı döneminde “Basmil Oymağı” olarak geçerken, Evliya Çelebi’ye göre Dicle kıyısındaki bataklıklar nedeniyle "Pis Mil" olarak adlandırılmış, zamanla bugünkü hâlini almıştır.
Çermik: Arapça “carm”, Farsça “garm” (sıcak su) kelimelerinden türeyen Çermik, “kaplıca” anlamındadır.
Çınar: Adını bölgede yaygın olan çınar ağaçlarından aldığı belirtiliyor.
Çüngüş: Ermenice “Çınkuş” kelimesinden türemiş, anlamı “çoban aldatan kuş” olarak biliniyor.
Dicle: Sümerce “İdigna”dan başlayarak İbranice, Süryanice ve Arapça dillerinde evrilerek bugünkü adını aldı.
Eğil: Hititçe “İngalava” olarak bilinen bölge, tarih boyunca farklı adlarla anılmış. Bugünkü “Eğil” adının yerli halk arasında kullanılan “Gêl” kelimesinden türediği düşünülüyor.
Ergani: “Ergane” kelimesi maden işçiliğiyle ilişkilendirilir. Bölgede tarihin bilinen en eski maden ocaklarından biri bulunur.
Hazro: Asur döneminde “Hataro” olarak anılan bölge, Roma ve Bizans egemenliğinden sonra bugünkü adını aldı.
Kocaköy: Osmanlı arşivlerinde “Karas” veya “Karaz” olarak geçer. 1990’da ilçe statüsüne kavuştu.
Kulp: Eski adı “Pasur” olan ilçenin adının, bölgeye egemen olan “Kulpo” adındaki bir derebeyinden geldiği öne sürülüyor.
Lice: Asur kaynaklarında “Şirişa” olarak geçen bölgenin adının “Holuris”ten geldiği, zamanla “Lice”ye dönüştüğü sanılıyor.
Silvan: Antik Tigranokerta kentinin yer aldığı bu bölge, “Silivani” beylerinden adını almış. Aslen beyliğin adıdır.
