Bugün Türkiye'de basın tarihinden söz edildiğinde akla çoğunlukla İstanbul gelse de, Anadolu basınının en önemli kilometre taşlarından biri Diyarbakır'da atıldı.
Diyarbakır Salnameleri ve Osmanlı arşivinde yer alan bilgilere göre, Anadolu'da yayımlanan en eski gazete, 3 Ağustos 1869 tarihinde ilk sayısıyla okurla buluşan ''Diyarbekir Gazetesi'' oldu. Bu yönüyle Diyarbakır, yalnızca köklü tarihiyle değil, basın ve yayın alanındaki öncü kimliğiyle de dikkati çekiyor.
İLK MATBAA 1869'DA KURULDU
Diyarbakır'da ilk matbaanın 1869 yılında dönemin valisi Kurt İsmail Hakkı Paşa'nın girişimleriyle kurulduğu belirtiliyor.
Göreve başladıktan sonra kentin kültürel ve idari gelişimine katkı sağlayacak projeleri hayata geçiren Paşa'nın öncelikli hedeflerinden biri olan vilayet matbaasını kurduğu ifade ediliyor.
Aynı yıl gerekli baskı makineleri getirtilerek İçkale'deki eski cezaevi yanındaki küçük binada Vilayet Matbaası'nın faaliyete geçirildiği, kurulan bu matbaa sayesinde hem Diyarbakır'ın Vilayet Salnamesi hem de kentin ilk resmi gazetesi olan Diyarbekir Gazetesi'nin yayımlanmaya başladığı kaydediliyor.
ANADOLU'NUN EN ESKİ GAZETESİ
3 Ağustos 1869 tarihinde ilk sayısı yayımlanan Diyarbekir Gazetesi, Anadolu'da yayımlanan en eski gazete olarak tarihe geçerken, gazetenin, yalnızca resmi duyuruların yayımlandığı bir yayın organı olmanın ötesinde, dönemin sosyal, kültürel ve idari yaşamına ışık tutan önemli bir kaynak niteliği taşıdığı da anlatılıyor.
Gazetenin yayımlanmaya başladığı dönemde Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yalnızca 24 vilayette gazete çıkarılıyor olmasının, Diyarbakır'ın basın alanındaki öncü konumunu daha da anlamlı hale getirdiği kaydediliyor.
MATBAA KENTİN KÜLTÜREL HAYATINA KATKI SAĞLADI
Vilayet Matbaasının sadece gazete basımıyla sınırlı kalmadığı ve Diyarbakır Vilayet Salnameleri'nin yanı sıra çok sayıda kitap ve resmi eserin de burada basıldığı belirtilerek, ayrıca dönemin önemli edebiyatçı ve düşünürlerinin eserlerinin yayımlanmasına imkan sağlayarak kentin kültürel yaşamına önemli katkılar sunduğu ifade ediliyor.
Yaklaşık 60 yılı aşkın süre hizmet veren Vilayet Matbaası'nın, 1931 yılında satılarak faaliyetini sonlandırdığı kaydediliyor.
Ancak geride bıraktığı yayınların, Diyarbakır'ın basın ve kültür tarihindeki öncü rolünü günümüze taşıyan önemli belgeler arasında yer aldığı belirtiliyor.
TÜRKİYE BASIN TARİHİNDEKİ YERİ
Türkiye'de ilk özel gazete ise 21 Ekim 1860 tarihinde Agah Efendi tarafından, Şinasi'nin desteğiyle İstanbul'da yayımlanan Tercüman-ı Ahval oldu.
Buna karşın Anadolu'da yayımlanan ilk gazete unvanı, 3 Ağustos 1869 tarihinde basılan Diyarbekir Gazetesi'ne ait olmayı sürdürüyor.
Diyarbakır, binlerce yıllık tarihi, medeniyetlere ev sahipliği yapan zengin mirasının yanı sıra Anadolu basınının ilk adımlarının atıldığı şehirlerden biri olarak da Türk basın tarihinde ayrıcalıklı bir yere sahip bulunuyor.
