Tarihi arşiv belgelerinde er alan bilgilere göre, Diyarbakır, yaklaşık 1.500 yıl önce Kudüs'e gitmekte olan Hristiyan hacı adaylarının ilk durağıydı. Şehir, sahip olduğu dini ve etnik çeşitlilikle bu ziyaretçilerin konakladığı ve ibadetlerini sürdürdüğü önemli merkezlerden biri konumundaydı.
KUDÜS YOLCULUĞUNDAKİ İLK DURAK: DİYARBAKIR
Grekçe yazılmış bir kitabede, Diyarbakır Dağkapı civarında M.S. sonra 449 yılında bir han inşa edildiği belirtiliyor.
Kitabede, bu hanın Diyakos Appios’un çabaları ve bazı kişilerin bağışlarıyla yapıldığı ve taş ustası Paulos tarafından tamamlandığı ifade ediliyor.
Bu yapının, Kudüs’e gitmek üzere yola çıkan Hristiyan hacı adaylarının Diyarbakır’da konakladığı yer olarak tanımlandığı belirtiliyor.
arşiv kayıtlarına göre, Hac yolculuğuna çıkanlar, Dağkapı yakınlarındaki bu handa birkaç gün kalarak dinleniyor ve ardından Kudüs'e doğru yola çıkıyorlardı. Dönüş yolunda da aynı noktada konaklama yapılmaktaydı.
DİYARBAKIR’IN DİNİ VE ETNİK ÇEŞİTLİĞİ
Diyarbakır, tarih boyunca Şemsiler, Yahudiler ve Hristiyanların yaşadığı bir şehir oldu. Hristiyan nüfus; Gregoryen (Ermeni), Yakubi (Süryani Kadim), Ortodoks (Rum), Asuri (Nasturi) ve Keldani mezheplerine ayrılmıştı.
Hristiyanlığı ilk kabul eden topluluklardan biri olarak bilinen Süryaniler için de Diyarbakır önemli bir merkezdi.
V. yüzyıldan itibaren Rumlar, Ermeniler, Nasturiler, Keldaniler ve Melkitler gibi farklı Hristiyan mezheplerinin burada yaşam sürdürdüğü kaydediliyor.
KENTTE BULUNAN KİLİSELER
Diyarbakır’da tarih boyunca 22 kilisenin bulunduğu belirtiliyor.
Bu kiliselerde Süryani, Keldani, Nasturi, Ermeni ve Rum cemaatlerinin ibadet ettiği anlatılırken, ancak zaman içinde bu yapıların bazılarının yıkıldığı, bazılarının ise hâlâ aktif olarak kullanılmaya devam edildiği ifade ediliyor.
HRİSTİYANLIĞIN DİYARBAKIR’A GİRİŞİ VE YAYILIŞI
Milattan sonra 1. yüzyılın ortalarında Hz. İsa’nın 70 öğrencisinden biri olan Adey’in Diyarbakır’a Hristiyanlığı getirdiği belirtiliyor.
Adey’in ardından öğrencisi Agey, Eğil, Lice, Silvan, Harput ve Mardin gibi çevre yerleşimlerde Hristiyanlığı yaydı.
313 yılında imzalanan Milano Fermanı ile Hristiyanlık Roma İmparatorluğu’nun resmi dini haline geldi. 325 yılında düzenlenen İznik Konsili’ne Diyarbakır (Amed) bölgesinden çok sayıda temsilcinin katıldığı belirtiliyor.