Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, 1927 yılının sonunda Türkiye Cumhuriyeti, bölgesel idari yapıyı güçlendirmek amacıyla Umumi Müfettişlik sistemini kurdu.
Birinci Umumi Müfettişlik’in merkezi olarak Diyarbakır seçildi. Bu karar, şehri çevresindeki diğer illerden ayırarak bölgesel yönetim merkezi konumuna taşıdı.
SEKİZ İLİ YÖNETEN MERKEZ
Birinci Umumi Müfettişlik; Bitlis, Elazığ, Diyarbakır, Hakkari, Mardin, Siirt, Urfa ve Van illerini kapsıyordu. Bu geniş coğrafyanın idari komuta merkezi olarak Diyarbakır, hem stratejik hem de politik açıdan ön plana çıktı.
ŞEHİR HIZLA YENİDEN ŞEKİLLENDİ
Merkezin Diyarbakır’a taşınması, şehirde yeni kamu binalarının, idari tesislerin ve güvenlik yapılarının inşa edilmesini beraberinde getirdi.
Valilik, karargâh, memur lojmanları ve çeşitli hizmet binalarıyla şehir, yönetim üssüne dönüştürüldü.
NÜFUSUN YAPISI DEĞİŞTİ
Umumi Müfettişlik döneminde Diyarbakır’da asker ve memur sayısı hızla arttı. 1930’lar ve 1940’larda şehir nüfusunun önemli bir kısmını devlet görevlileri oluşturuyordu.
20 YIL SÜREN MERKEZLİK
Birinci Umumi Müfettişlik, 1947 yılında kaldırıldı. Ancak bu 20 yıllık süreçte Diyarbakır, yalnızca kendi şehri için değil, tüm bölge için kararların alındığı, politikaların belirlendiği bir merkez olarak tarihe geçti.