Diyarbakır'ın tarihine ışık tutan en önemli kaynak eserlerden biri olan Diyarbekir Şer'iyye Sicilleri – Âmid Mahkemesi serisi, Osmanlı döneminin sosyal, hukuki, ekonomik ve kültürel yapısını günümüz araştırmacılarıyla buluşturmaya devam ediyor.
Çok ciltli olarak hazırlanan eser, yalnızca mahkeme kayıtlarını gün yüzüne çıkarmakla kalmıyor; aynı zamanda Diyarbakır'ın yüzyıllar boyunca geçirdiği toplumsal dönüşümü de ayrıntılı biçimde gözler önüne seriyor.
TARİHİN SATIR ARALARINDAKİ DİYARBAKIR
Bu defterlerde yalnızca davalar değil; miras paylaşımları, evlilik ve boşanma işlemleri, vakıf kayıtları, ticari anlaşmalar, alacak-verecek davaları, arazi ihtilafları ve devlet tarafından gönderilen resmi emirler de bulunuyor.
Bu yönüyle Diyarbekir Şer'iyye Sicilleri, geçmişte kentte yaşayan insanların gündelik hayatını ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, bu kayıtlar sayesinde yalnızca hukuki yapıyı değil, aynı zamanda dönemin ekonomik ilişkilerini, mahalle düzenini, meslek gruplarını, aile yapısını ve şehir yaşamını da inceleyebiliyor.
DİYARBAKIR'IN SOSYAL YAŞAMINA IŞIK TUTUYOR
Diyarbakır Dicle Üniversitesi'nde düzenlenen kayıtlar 17. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsıyor. Eserde yer alan kayıtlar sayesinde geçmişte Diyarbakır'da hangi mahallelerin bulunduğu, hangi mesleklerin öne çıktığı, ticaret hayatının nasıl şekillendiği ve aile yapısının hangi özellikleri taşıdığı ayrıntılı biçimde incelenebiliyor.
Bunun yanında vakıfların faaliyetleri, eğitim kurumları, dini yapılar, çarşı ve pazar düzeni gibi pek çok konu da mahkeme kayıtlarında yer alıyor.
Bu bilgiler, Diyarbakır'ın yalnızca siyasi tarihini değil, günlük yaşam kültürünü de belgeleyen önemli veriler sunuyor.
ŞER'İYYE SİCİLLERİ NEDİR?
Şer'iyye sicilleri, Osmanlı Devleti'nde kadı mahkemelerinde tutulan resmi kayıt defterlerine verilen isimdir.
Bu defterlerde yalnızca mahkeme kararları değil; evlenme ve boşanma işlemleri, miras paylaşımı, vakıf kayıtları, alım satım sözleşmeleri, borç-alacak davaları, ticari anlaşmalar, arazi ihtilafları, devlet emirleri ve toplumun günlük yaşamını ilgilendiren pek çok resmi işlem yer alıyor.
Bu nedenle şer'iyye sicilleri, yalnızca hukuk tarihi açısından değil; şehir tarihi, ekonomi, sosyoloji ve kültür araştırmaları bakımından da en güvenilir birinci el kaynaklar arasında kabul ediliyor.