Diyarbakır'ın tarihi Esfel Bahçeleri yalnızca bereketli topraklarıyla değil, yüzyıllardır kullanılan ilginç parsel adlarıyla da dikkati çekiyor.
Dicle Nehri'nin zaman içerisinde yatağını değiştirmesiyle yaklaşık 6 bin 550 dönümlük alana sahip Esfel (Hevsel) bahçelerindeki parsellerin adları oldukça ilginç. Bugün bu isimler, yalnızca bir araziyi tarif etmiyor; Diyarbakır'ın sosyal yaşamını, geçmişte bölgede yaşayan aileleri, doğal özellikleri ve halk arasında anlatılan hikâyeleri de günümüze taşıyor.
EN DİKKAT ÇEKEN PARSEL ADLARI
Esfel Bahçeleri'ndeki bazı isimler ilk kez duyanları şaşırtıyor.
Özellikle Boklu Bahçe, Gam Götürmez, Eşek Meydanı, Hazine Odası, Zincir Kıran ve Gez Bülbülü gibi isimler, ziyaretçilerin ve araştırmacıların en çok dikkatini çeken adlar arasında yer alıyor.
Bunun yanında Keşiş Tarlası, Acem Gölü, Kızlar Pınarı, Halepli Bahçesi, Leylak Bahçesi, Şeftalilik, Vişnelik ve Güller gibi isimler ise bahçelerin doğal yapısı ile geçmişteki kullanım biçimlerine ilişkin önemli ipuçları veriyor.
GÜNÜMÜZDE UNUTULAN KELİMELER DE YAŞIYOR
Esfel Bahçeleri'nde kullanılan birçok isim, günümüz Türkçesinde artık kullanılmayan ya da farklı anlamlara gelen kelimeleri de yaşatıyor.
Bunlardan bazıları şöyle:
Encümen (kurul, meclis)
Kaniya (çeşme, su kaynağı)
Beğ (bey)
Şahmaz (Şehnaz isminin eski söyleyişlerinden biri)
Savoğ Par (Soğuk Pınar)
Kera (eşek)
Mifrak (ayrım noktası, kavşak)
Şarbot (yerel kullanımda farklı anlamlar taşıyan eski bir ad)
Minas (eski dönemlerde kullanılan kişi adı)
Kabakulak (aynı adla anılan arazi bölgesi)
İSİMLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜ KİŞİLERDEN GELİYOR
Parsellerin önemli bir kısmı geçmişte bölgeyi kullanan veya sahip olan kişilerin isimleriyle de anılıyor.
Tahir Ağa, Vahap Ağa, Osman Ağa, Bilal Efendi, Divan Efendi, Hacı Ömer, Hacı Recep, Hacı Haydar, Davut Ağa, İsmail Ağa, Ali Bali, Ali Keşkül, Hüseyin Paşa Kundura ve Şeyhmusoğlu bunlardan sadece bazıları.
Bunun yanında Beğ Bağı, Çerkezoğlu, Kömürcüoğlu, Çuhadaroğlu, Salolar ve Bezirler gibi isimler ise aileleri, meslek gruplarını veya toplulukları işaret ediyor.
DOĞA VE GÜNLÜK YAŞAM PARSELLERE YANSIDI
Esfel Bahçeleri'ndeki isimler arasında doğadan ilham alan çok sayıda ad da bulunuyor.
Leylak Bahçesi, Güller, Yoncalar, Şeftalilik, Vişnelik, Kara Ağaç, Yağlı Dere, Uçurum, Çukur Bahçe, Kayadibi, Kızlar Pınarı ve Acem Gölü bunlardan bazıları.
Diğer yandan Eşek Meydanı, Gam Götürmez, Hazine Odası, Gez Bülbülü ve Zincir Kıran gibi isimlerin ise halk arasında anlatılan olaylardan, kullanım biçimlerinden veya yerel hafızadan doğduğu değerlendiriliyor.
DİYARBAKIR'IN KÜLTÜREL MİRASI
Araştırmacılara göre, Esfel Bahçeleri'ndeki parsel isimleri, yalnızca coğrafi tanımlamalar değil; Diyarbakır'ın sözlü tarihinin önemli parçaları arasında yer alıyor.
Her isim, kentin geçmişinden bir iz taşıyor ve kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel hafızanın korunmasına katkı sağlıyor.
Bugün hâlâ halk arasında kullanılmaya devam eden bu adlar, Diyarbakır'ın binlerce yıllık geçmişi kadar zengin olan yerel kültürünü ve dil mirasını yaşatmayı sürdürüyor.
