Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde yer alan ve insanlık tarihinin en eski yerleşimlerinden biri kabul edilen Çayönü Tepesi’nde 2025 yılı kazı sezonu devam ediyor. Kazılarda, 12 bin yıl öncesine tarihlenen Neolitik Dönem’e ait yeni yapılar, üretim alanları ve nadir aletler gün yüzüne çıkarıldı.
YENİ BULGULAR DOĞU ALANDA YOĞUNLAŞTI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığındaki ekip, kazıların doğu kesiminde daha önce dokunulmamış alanlarda çalışmalara başladı.
Bu bölgede yapılan kazılarda dört adet ızgara planlı yapı, bir su kanalı, malakit mineralleri ve "Çayönü aleti" olarak tanımlanan obsidiyen bir alet bulundu.
750 METREKARELİK KAZI ALANI GENİŞLETİLİYOR
Kazı alanı bu sezon 750 metrekareye ulaştı ve yıl sonuna kadar 1500 metrekareye çıkarılması planlanıyor.
Kazı çalışmalarında, öğrenciler ve işçilerden oluşan 60 kişilik bir ekip görev yapıyor. Doğu alanda ortaya çıkarılan yapıların, yerleşimin planlı yapısını ve üretim süreçlerini ortaya koyduğu belirtildi.
BAKIR NESNELER VE BONCUKLAR DİKKAT ÇEKİYOR
Kazılarda ayrıca malakit ve bakırdan yapılmış 14 adet nesne, çeşitli formda boncuklar ve süs eşyaları bulundu.
Boncukların sayısının bu sezon yüzleri bulması bekleniyor. Bu durum, bölgede bakır işlemeciliğinin yaygın olduğunu ve üretim faaliyetlerinin gelişmişliğini gösteriyor.
SU KANALI VE SINIR DUVARI NETLEŞTİRİLDİ
Kazılarda İlk Tunç Çağı’na ait bir su kanalına da ulaşıldı. Kanalın atık mı yoksa temiz su hattı mı olduğuna dair analizler devam ediyor. Ayrıca geçen sezon tespit edilen bir yapının bu sezon sınır duvarı olduğu belirlendi.
BULUNTU SAYISI İKİ KATINA ÇIKTI
Doç. Dr. Sarıaltun, bu sezon geçen yıla kıyasla iki kat fazla buluntuya ulaşıldığını belirtti.
Kazılar, Çayönü’nün Neolitik Dönem'den Tunç Çağı’na kadar kesintisiz bir yerleşim sunduğunu göstermeye devam ediyor.
12 BİN YILLIK GEÇMİŞ AYDINLANIYOR
Çayönü Tepesi, milattan önce 10.200-6500 yıllarını kapsayan Neolitik Dönem’e ait buluntularıyla, yerleşik hayata geçiş, üretim ve toplumsal yapılar hakkında önemli ipuçları sunuyor.
Çayönü Tepesi, yaklaşık 12 bin yıl öncesine (M.Ö. 10.000) tarihlenen Neolitik Dönem yerleşimlerinden biridir. İnsanlığın avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik tarım toplumuna geçtiği bu kritik evre, burada belgelenmiştir.
DÜNYANIN İLK PLANLI YAPILARI
Kazılarda, ızgara planlı yapılar, taş temelli evler ve farklı mimari teknikler ortaya çıkarıldı. Bunun da yerleşimin ilk şehircilik örneklerinden biri olduğu ifade ediliyor.
Çayönü'nde; buğday, arpa gibi tahılların ve koyun, keçi, domuz gibi hayvanların ilk kez evcilleştirildiğine dair güçlü bulgular elde edilmiştir.
BAKIRIN İLK İŞLENDİĞİ YER
Arkeolojik buluntular arasında metal işçiliğinin (özellikle bakırın soğuk dövme yöntemiyle işlenmesinin) ilk örnekleri bulunmuştur. Bunun da, maden teknolojisinin başlangıcını simgelediği belirtiliyor.
İLK CERRAHİ UYGULAMA
Çayönü’nde bir çocuk kafatasında trepanasyon (kafatası delinerek beyin ameliyatı) izine rastlanmıştır.
Bu da buranın aynı zamanda ilk tıbbi müdahale izlerinden birine sahip olduğunu gösterir.
DİNİ VE RİTÜEL ALANLAR
Kazılarda ortaya çıkarılan bazı özel yapılar ve kurban izleri, Çayönü’nde ritüel ve dini pratiklerin başladığı yerlerden biri olabileceği kaydediliyor.
Çayönü Tepesi, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne aday gösterilmiş ve dünya çapında birçok arkeolojik çalışmaya referans olmuştur.
Göbeklitepe ile birlikte Mezopotamya’nın erken dönem uygarlık tarihini şekillendiren merkezlerden biri olarak kabul edilir.