Diyarbakır düğün kültürünün en dikkati çekici figürlerinden biri, çalıkçı adı verilen kadın müzisyenlerdi.
Bu kadınlar sadece enstrüman çalmaz, aynı zamanda türkü söyler, oyun yönetir ve düğün atmosferini belirleyen birer eğlence ustası olarak kabul edilirdi.
ÇALIKÇI NE DEMEK, NE İŞ YAPARDI?
Çalıkçı, düğün, kına gecesi, nişan gibi eğlencelerde hem müzisyenlik hem de sahne sanatçılığı yapan kadınlara verilen addı.
Genellikle def, cümbüş, darbuka, klarnet gibi enstrümanları çalarlardı.
Aynı zamanda türküler söyler, oyunlar başlatır, orta oyunları oynar, konukları eğlendirirdi. Düğünlerde sadece müzik yapan değil, topluluğun eğlencesini yöneten bir kişi olarak kabul edilirlerdi.
KADINLARIN DÜĞÜNLERDEKİ SANATSAL GÜCÜ
Kına geceleri sadece kadınlara özel olurdu ve bu alanlara erkek giremezdi. Müzik de kadınlar tarafından yapılırdı. Bu sebeple çalıkçılık, kadınlar arasında hem saygı duyulan hem de önemli bir sosyal rol olarak öne çıkardı.
Zengin aileler tanınmış çalıkçıları davet ederdi. “Çalıkçı Ayşe”, “Çalıkçı Mevlüde” ve “Fikriye” gibi isimler bu alanda bilinen figürler arasında yer alırdı.
ZENGİNİN DÜĞÜNÜNE ÇALIKÇI AYŞE, FAKİRİN DÜĞÜNÜNE KÖR SEYFO
Diyarbakır’da çalıkçılar, düğün sahiplerinin sosyal ve ekonomik durumuna göre seçilirdi.
Zenginler, Çalıkçı Ayşe gibi tanınmış kadın eğlendiricileri çağırırdı.
Daha mütevazı düğünlerde ise Kör Seyfo gibi halktan gelen isimler yer alırdı.
Bu kişiler bazen sadece türkü söyler, bazen tiyatral gösterilerle düğünü canlandırırdı.
TÜRKÇE, KÜRTÇE, ZAZACA TÜRKÜLER BİR ARADA SÖYLENİRDİ
Çalıkçılar sadece müzik çalmaz, aynı zamanda çok dilli bir repertuvarla performans sergilerdi.
Türkçe başta olmak üzere Kürtçe ve Zazaca türküler de söylenir, halk kendi diliyle eğlenirdi.
Bu durum, bölgedeki kültürel çeşitliliğin bir göstergesi olarak kabul edilir.
GELENEKSEL EĞLENCE KÜLTÜRÜNDE ÇALIKÇILARIN YERİ NEYDİ?
Çalıkçılar, düğünleri sıradan bir törenden öteye taşıyarak, onları toplumsal hafızaya kazınan etkinlikler haline getirirdi.
Şarkıları, espirileri, oyunları ve sahne hâkimiyetleriyle hem eğlenceyi hem de sözlü kültürü yaşatırlardı.
Bugün profesyonel müzik sistemleriyle yapılan düğünlerin yerini zamanla farklı eğlence anlayışları alsa da, çalıkçıların bıraktığı iz kültürel hafızada hâlâ yaşamaktadır.
