Diyarbakır’ın Dağkapı mevkii bugün şehrin en yoğun ve hareketli noktalarından biri. Ancak bir zamanlar burası mezar taşlarıyla dolu bir alan, etrafı surlarla çevrili bir geçiş noktasıydı. 1910 ve 1927 yıllarında çekilen iki fotoğraf, yitip giden bir geçmişin sessiz tanığı olarak arşivlerdeki yerini koruyor.
DAĞKAPI’DA BİR MEZARLIK VARDI
1910 yılına ait ilk fotoğrafta, bugünkü Dağkapı Meydanı'nda yer alan eski bir mezarlık dikkati çekiyor.
Taş duvarlarla örülmüş sade bir türbe ya da mezar anıtı, arka planda ise yüzlerce eski mezar taşı görülüyor. Bu görüntü, o yıllarda bölgenin büyük bir mezarlık alanı olduğunu gösteriyor.
1927: DAĞKAPI SURLARI HALA AYAKTA
İkinci fotoğraf 1927 yılında çekilmiş. Görüntüde, Dağkapı surlarının hâlâ sapasağlam ayakta olduğu, kalabalık bir halk topluluğunun sur önünde toplandığı görülüyor.
Geniş kalabalık, muhtemelen bir tören ya da resmi etkinlik için orada bulunuyor. Ancak bu fotoğraf aynı zamanda çok önemli bir tarihi ayrıntıyı da belgeliyor: Dağkapı surları henüz yıkılmamış.
1930: ŞEHİR “HAVA ALSIN” DİYE SURLAR YIKILDI
Bu fotoğraftan sadece üç yıl sonra, 1930 yılında alınan bir kararla Dağkapı surlarının bir bölümü yıkıldı.
Bu kararın gerekçesi, “şehrin hava almaması” olarak açıklandı. Böylece yüzyıllardır şehrin girişini simgeleyen kapılardan biri ortadan kaldırıldı.
Bugün Dağkapı'dan geçen binlerce insan, bu yıkımın izlerini fark etmese de, bu iki kare geçmişin izlerini sessizce taşıyor.
MEZARLIK NEREYE KAYBOLDU?
Bugünkü Dağkapı Meydanı’nda artık hiçbir mezarlık izi yok. 20. yüzyılın ortalarına doğru bu alan tamamen temizlenerek kent meydanı haline getirildi.
Yüzlerce mezar taşı ya taşındı ya da yok edildi. Sade bir taş yapıyla temsil edilen anıt mezar ise yerinde değil.
BİR ZAMANLAR FOTOĞRAFLARDAKİ DİYARBAKIR VARDI
Bu iki tarihi kare, sadece mekânsal değişimi değil, Diyarbakır’ın kültürel hafızasını da gözler önüne seriyor.
Bir zamanlar surlarla çevrili, mezar taşlarıyla dolu olan Dağkapı, artık alışveriş merkezlerinin, otobüs duraklarının ve yoğun araç trafiğinin merkezi haline geldi.
Ama o taş duvarlar, gölgede kalmış o türbe ve kaybolmuş mezarlıklar hâlâ geçmişi fısıldıyor.