Alzheimer hastalığına karşı mücadelede dönüm noktası olabilecek yeni bir gelişme yaşandı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Alzheimer'ın beyin üzerindeki ilk etkilerini yıllar öncesinden tespit edebilen ilk kan testini onayladı. Bu yenilik, hem tanı sürecini kolaylaştıracak hem de hastaların tedaviye daha erken erişimini sağlayacak.
Bilim insanlarına göre bu test, semptomlar başlamadan 20 yıl öncesine kadar Alzheimer’ın biyolojik belirtilerini ortaya çıkarabiliyor. Böylece, daha invaziv ve maliyetli tanı yöntemlerine gerek kalmadan, hastalıkla mücadeleye erken başlanabilecek.
TEST NASIL ÇALIŞIYOR?
Test, “Lumipulse G pTau217/β-Amiloid 1‑42 Plazma Oranı” adıyla biliniyor ve kanda iki önemli proteinin oranını ölçüyor. Bu oranlar, Alzheimer’ın beyindeki tipik göstergeleri olan amiloid plakların varlığıyla doğrudan ilişkilendiriliyor.
Bilişsel gerileme şikayetiyle başvuran bireylerde uygulanan test, geleneksel PET taramaları veya lomber ponksiyon gibi pahalı ve rahatsızlık verici yöntemlere alternatif olarak öne çıkıyor. Ayrıca, doktorlar bu test sayesinde Alzheimer ile diğer demans türlerini daha etkili bir şekilde ayırt edebiliyor.
20 YIL ÖNCESİNE KADAR BELİRTİLER TESPİT EDİLEBİLİYOR
Yale Tıp Fakültesi’nden Dr. Sayad Ausim Azizi’ye göre, test semptomlar başlamadan onlarca yıl önce bile amiloid plak oluşumunu gösterebiliyor. Ancak uzmanlar, tedaviye ne zaman başlanacağına yalnızca biyolojik veriye göre karar verilmemesi gerektiğini vurguluyor. Çünkü beyinde amiloid varlığı Alzheimer garantisi anlamına gelmiyor.
Dr. Azizi, “Bu test sayesinde beyin motoru paslanmadan müdahale etme şansımız oluyor. Erken teşhis edilen hastalar, ilaç tedavisiyle zihinsel yetilerini daha uzun süre koruyabiliyor” diyor.
TEDAVİYE ERKEN ULAŞIM SAĞLANABİLECEK
Mayo Clinic nörologlarından Dr. Gregg Day, testin birincil bakım hekimleri tarafından da kolayca istenebileceğini ve Alzheimer tedavisinde kullanılan donepezil, lecanemab, donanemab gibi ilaçlara daha hızlı geçiş sağlanabileceğini belirtiyor.
FDA onayı sayesinde, Medicare ve özel sağlık sigortalarının bu testi karşılaması bekleniyor. Böylece hastalar hem daha erken teşhis alabilecek hem de tedaviye daha düşük maliyetle ulaşabilecek.
TEST KİMLER İÇİN UYGUN?
Test, yalnızca bilişsel gerileme belirtileri gösteren 55 yaş ve üzerindeki bireyler için öneriliyor.
Genel tarama aracı olarak kullanılmaması gerektiği özellikle vurgulanıyor. Çünkü bazı sağlıklı bireylerde de yaşa bağlı olarak beyinde amiloid birikimi gözlenebiliyor ve bu, her zaman Alzheimer anlamına gelmiyor.
YANLIŞ POZİTİF VE YANLIŞ NEGATİF RİSKLER
Mayo Clinic’in 510 kişilik çalışmasında test, Alzheimer’ı yüzde 95 doğrulukla tespit etti. Ancak yüzde 5,3 oranında yanlış negatif, yüzde 17,6 oranında ise yanlış pozitif sonuç görüldü.
Dr. Day, yanlış pozitif çıkan vakaların bazılarında Lewy cisimcikli demans veya böbrek fonksiyon bozuklukları gibi Alzheimer dışı durumlar bulunduğunu ifade ediyor.
Bu nedenle, test sonucu pozitif çıkan bireylerde ileri değerlendirme yapılması ve böbrek fonksiyonlarının da kontrol edilmesi öneriliyor.
Uzmanlar, devrim niteliğindeki testin, Alzheimer'la mücadelenin seyrini değiştireceğini söyledi.
