Demans genellikle ileri yaş hastalığı olarak bilinse de, son araştırmalar riskin çok daha erken dönemlerde şekillenmeye başladığını ortaya koyuyor. Uzmanlara göre çocukluk, hatta anne karnı dönemi bile ilerleyen yıllardaki beyin sağlığı üzerinde belirleyici olabiliyor.
İsveç ve Çek Cumhuriyeti’nde yapılan bir araştırma, doğum öncesi ve doğum sırasındaki bazı faktörlerin ilerleyen yaşlarda demans riskini artırabileceğini gösterdi.
Doğumlar arasındaki sürenin kısa olması ve 35 yaş sonrası gebelik gibi unsurlar bu riskler arasında yer alıyor.
YAŞAM TARZI BELİRLEYİCİ OLUYOR
Uzmanlar, demans riskini artıran faktörlerin büyük bölümünün yaşam tarzıyla ilişkili olduğunu belirtiyor. Aşırı alkol tüketimi, sigara kullanımı, hareketsiz yaşam ve sosyal izolasyonun başlıca riskler arasında yer aldığı kaydedildi.
Hava kirliliği, travmatik beyin yaralanmaları, işitme ve görme kaybı gibi çevresel faktörlerin de riski artırabildiğini ifade eden bilim insanları, obezite, diyabet, yüksek tansiyon ve depresyon gibi sağlık sorunlarının da demansla bağlantılı görüldüğünü söyledi.
ÇOCUKLUK DÖNEMİ ETKİSİ
Araştırmacılar, bireylerin ileri yaşlardaki bilişsel performanslarının çocukluk dönemindeki zihinsel gelişimleriyle doğrudan ilişkili olduğunu gösterdiğini bildirdi.
Uzun vadeli çalışmalara göre, 70 yaşındaki bilişsel kapasiteyi belirleyen en önemli faktörlerden biri, 11 yaşındaki zihinsel beceriler oluyor.
ERKEN DÖNEM ETKİLERİ KALICI OLABİLİR
Bilim insanları, demansla ilişkili bazı beyin değişikliklerinin yaşlılıkta değil, çok daha erken dönemlerde ortaya çıktığını belirtiyor. Bu durum, hastalığın yalnızca yaşlılıkla ilgili olmadığını, yaşam boyu bir süreç olduğunu gösteriyor.
Uzmanlara göre demansla mücadele yalnızca ileri yaşlara odaklanmamalı. Çocukluk, gençlik ve yetişkinlik dönemlerini kapsayan bütüncül bir yaklaşım benimsenmeli.
TOPLUMSAL FARKINDALIK ŞART
Bireysel düzeyde sağlıklı yaşam alışkanlıklarının benimsenmesinin büyük önem taşıdığını kaydeden araştırmacılar, ''toplumsal farkındalık çalışmaları da kritik rol oynuyor. Eğitim programları ve halk sağlığı kampanyalarıyla beyin sağlığı konusunda bilinç artırılabilir'' dedi.
Uzmanlar ayrıca yerel ve ulusal düzeyde politikaların geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Beyin sağlığını korumaya yönelik stratejilerin erken yaşlardan itibaren uygulanmasının, demans riskini azaltmada etkili olabildiği kaydedildi.
YENİ RİSKLER ARAŞTIRILIYOR
Araştırmacılar, henüz kesinleşmemiş ancak potansiyel risk faktörleri arasında yer alan unsurların da incelenmesi gerektiğini belirtiyor.
Aşırı işlenmiş gıdalar, uzun süre ekran kullanımı, stres, madde kullanımı ve mikroplastiklere maruz kalma bu faktörler arasında sayılıyor.
Uzmanlar, demansın önlenmesinde erken farkındalık ve yaşam boyu süren sağlıklı alışkanlıkların belirleyici olduğunu vurguluyor.
