Diyarbakır’ın kalbinde, Dicle Nehri’nin kıyısında tam 9 bin yıldır yaşamın ve tarımın kesintisiz devam ettiği Hevsel Bahçeleri, şehrin sadece ''mutfağı'' değil, aynı zamanda yüzyıllarca süregelen bir sosyal yaşam alanı.
Geçmişte Diyarbakırlıların yaz aylarında serinlemek için gittiği en gözde mesire yeri olan Hevsel’de, bahçelerin ve parsellerin taşıdığı isimler adeta bir şehir arşivi niteliği taşıyor.
ŞEHRİN SOSYAL HARİTASI
Hevsel Bahçeleri’ndeki 97 farklı parsel ismi, Diyarbakır’ın çok kültürlü yapısından, o dönemin önemli şahsiyetlerine; endemik bitki örtüsünden, bölgedeki su kaynaklarına kadar pek çok ipucu veriyor.
Listedeki isimler incelendiğinde; "Sulu Menekşelik", "Leylak Bahçesi" ve "Güller" gibi isimler Hevsel’in bir çiçek cenneti olduğunu kanıtlarken; "Küçük Minas", "İlhan Hanım", "Çerkezoğlu" ve "Vahap Ağa" gibi isimler, bahçelerin sahipleri üzerinden şehrin toplumsal mozaiğini günümüze taşıyor.
''GAM GÖTÜRMEZ''DEN ''HAZİNE ODASI''NA
Bazı parsel isimleri ise Hevsel’in bir dinlenme ve huzur yeri olduğunu vurguluyor.
Örneğin "Gam Götürmez" ismi, buraya gelenlerin tüm kederlerinden arındığını simgelerken; "Gez Bülbülü" ve "Kuşdili" bahçelerin doğayla iç içe olan eşsiz atmosferine atıfta bulunuyor.
''Hazine Odası''" ve "Altun Bahçesi" gibi isimler ise toprağın ne denli kıymetli ve bereketli olduğunu anlatıyor.
HAVSEL'İN TARİHİ ÖNEMİ
Tarihi kaynaklara göre Hevsel Bahçeleri, Mezopotamya’nın en eski tahıl ambarlarından biri olmasının yanı sıra otuzdan fazla kuş türüne ev sahipliği yapan ekolojik bir koridordur.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde de övgüyle bahsettiği bu bahçeler, ''şehri besleyen bir hayat damarı'' olarak tanımlanır.
Günümüzde UNESCO koruması altında olan bu alan, paylaşılan bu parsel isimleriyle de somut olmayan kültürel mirasını korumaya devam ediyor.
İşte Hevsel'in O Meşhur Parselleri:
Hevsel'in tarih kokan o listesinde yer alan dikkat çekici bazı isimler:
Doğa ve Çiçek Temalılar: Sulu Menekşelik, Leylak Bahçesi, Mayıs Bahçesi, Zambur, Kara Ağaç.
Şahıs ve Aile İsimleri: Tahir Ağa, Bilal Efendi, Kadir Ağa, Numan Bey, Helvacı Bağı.
İlginç ve Gizemli İsimler: Gam Götürmez, Hazine Odası, Zincir Kıran, Eşek Meydanı, Gez Bülbülü.
Su Kaynakları ve Çeşmeler: Soğuk Pınar (Savoğ Par), Kaniya Keçe, Kaniya Mahkum, Kaniya Kera.
