Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan han 6 yılda tamamlandı. 1521 yılında yapımına başlanan ve 1527 yılında tamamlanan Hüsrev Paşa Hanı'nın, halk arasında bilinen adıyla Deliller Hanı. Han, yüzyıllardır hac yolculuğu ve ticaret tarihindeki rolüyle tanınıyor.
GİZLİ GEÇİT SİSTEMİ
Deliller Hanı'nın arka bölümünde daha önce ahır olarak kullanılan yer ve depo alanı bölümüne dar bir geçitle ulaşılması, yapının en dikkati çekici mimari çözümlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
İlk bakışta diğer odalardan ayırt edilemeyen bu geçidin, ziyaretçiyi hanın en geniş kapalı mekânına ulaştırdığı kaydediliyor.
Böylece yük hayvanlarının bulunduğu bölümün, konaklama alanından hem görsel hem de fiziksel olarak ayrıldığı ifade ediliyor.
MİMARİDEKİ İŞLEVSELLİK
Bu planlama sayesinde hac yolcularının konakladığı yaşam alanı ile kervanların yoğun hareketliliğinin birbirinden ayrıldığı kaydediliyor.
Gürültü, koku ve yük trafiği avlu düzenini etkilemezken, tek noktadan sağlanan geçiş hem güvenliği hem de düzeni kolaylaştırıyordu.
BUGÜN DE YAŞAYAN BİR MİMARİ MİRAS
Yaklaşık beş asırlık Deliller Hanı, bugün Kervansaray Oteli olarak hizmet vermeyi sürdürüyor.
Tarihi yapının avlusu ve odaları otel misafirlerini ağırlarken, geçmişte deve ve atların barındığı geniş bölüm restoran olarak kullanılıyor.
En dikkati çekici ayrıntılardan biri olan gizli geçit sistemi ise aradan geçen yüzyıllara rağmen özgün planını koruyarak işlevsellik odaklı mimari anlayışı gözler önüne serdiği belirtiliyor.