Müslüman ve Gayrimüslim nüfusu, “Nefs-i Diyarbekir’de bulunan Müslüman ve Gayrimüslim cümle ahalinin nüfus-ı mevcudesi;
|
Zükûr (Erkekler) |
Inâs (Kadınlar) |
|
|
İslâm |
4871 |
5033 |
|
Ermeni |
3577 |
3276 |
|
Ermeni Katoliği |
428 |
403 |
|
Süryani |
747 |
687 |
|
Süryani Katoliği |
94 |
80 |
|
Keldani |
508 |
468 |
|
Rum |
179 |
126 |
|
Rum Katoliği |
25 |
30 |
|
Protestan |
318 |
332 |
|
Yahudi |
143 |
137 |
|
YEKÛN |
10800 |
10580 |
|
CEMAN YEKÛN |
21322 (?) |
Bir Alman tıp doktoru olan Lamec Saad’ın verdiği rakamlara göre 1890 yılında Diyarbakır şehrinin dinî gurupları şöyledir:
|
Müslüman |
10000 |
|
Gregoryen Ermeni |
8700 |
|
Süryani Yakubi |
2000 |
|
Keldani |
1600 |
|
Katolik Ermeni |
1200 |
|
Protestan |
1000 |
|
Süryani Katolik |
500 |
|
Ortodoks Rum |
300 |
|
Katolik Rum |
1500 |
|
Yahudi |
400 (Saad, 80 aile veriyor rakamı 5 ile çarparak elde elde edilmiştir.) |
1891 yılında yine bir Alman olan jeoloji mühendisi ve seyyahı olan Naumann vilâyetin geneline ait nüfusun zümrelerini gösteren rakamları verirken iki ayrı kaynak kullanıyor; biri Konsolos Boyaciyan’ın verdiği rakamlar diğeri ise Cuinet’in verdiği rakamlardır:
|
Dinî Guruplar |
Boyacıyan |
Cuinet |
|
Müslüman |
304.548 Müslüman |
(110.664) |
|
Türk/Türkmen |
(200.000) |
|
|
Çerkez |
(10.000) |
|
|
Arap |
(8.000) |
|
|
308.664 |
||
|
Gregoryen Ermeni |
54.512 |
57.890 |
|
Katolik Ermeni |
5.169 |
10.170 |
|
Protestan Ermeni |
4.760 |
11.069 |
|
Ortodoks Rum |
1.724 |
9.250 |
|
Katolik Rum |
58 |
190 |
|
Katolik Keldani |
1.926 |
16.420 |
|
Katolik Süryani |
445 |
4.990 |
|
Süryani Yakubi |
16.379 |
22.554 |
|
Yahudi |
1.404 |
1.269 |
|
Yezidi |
976 (Yezidi-Çingene) |
9.000 |
|
Çingene |
190 |
- |
|
TOPLAM |
392.132 |
471.498 |
Yine toplu sonuçlara göz attığımızda, 1299 ((1881-1882)’de Diyarbakır vilâyetinin mevcudu dört yüz bin kişi olarak veriliyor…
1306 (1888-1889)’da ise vilâyetin ahalisi toplam 142.932 kişidir. Bunun 99.690’ı Müslüman geri kalanı Gayrimüslim nüfusudur…
Son sözü söylemeden önce 20. yüzyılın başında bütün vilâyet nüfusunu dinî zümrelere göre aralarındaki bariz farkın müşahede edilebileceği sonuçları gösteren 1319 (1901-1902) tarihli Salnamedeki kayıtları verelim…
Vilâyet Nüfusu :
|
Zümreler |
Zükûr (Erkekler) |
İnâs (Kadınlar) |
Yekun |
|
Müslim |
205828 |
169700 |
375528 |
|
Ermeni |
24685 |
23540 |
47225 |
|
Süryani |
12506 (?) |
10748 |
22748 |
|
Katolik |
5945 |
5220 |
11165 |
|
Protestan |
2987 |
2567 |
5554 |
|
Yahudi |
1434 |
1358 |
2796 |
|
Yezidi ve Kıpti |
1049 |
733 |
1787 |
|
Ortodoks |
759 |
744 |
1500 (?) |
|
Keldani |
776 |
663 |
1439 |
|
Osmanlı tebaası olmayan |
- |
- |
19 |
|
YEKÛN |
255933 |
214767 |
470760 |
Rakamlarda da görüldüğü gibi Diyarbakır, 11.yüzyıldan itibaren giderek artan bir şekilde Müslüman hüviyetine bürünür ve bu hüviyetini yaşatmayı sürdürür…
DEVAM EDECEK (Diyarbakır’daki Yahudiler)
