Diyarbakır, binlerce yıllık tarihi boyunca sadece medeniyetlerin değil, çok dilli ve çok kültürlü bir basın geleneğinin de öncü merkezlerinden biri oldu.
Kentin entelektüel birikiminin en çarpıcı, ama bir o kadar da az bilinen sayfalarını ise 20. yüzyılın başında Diyarbakırlı Süryanilerin çıkardığı gazeteler oluşturuyor.
Arşiv belgeleri incelendiğinde, bu gazetelerin en büyük ortak özelliği oldukça şaşırtıcı: Süryani alfabesiyle diziliyor, ancak Türkçe olarak okunuyorlardı!
İşte Diyarbakır’ın çok kültürlü hafızasına ışık tutan o iki efsanevi yayın ve arkasındaki çarpıcı hikaye...
Şark Yıldızı (Kevkeb Medınho) Diyarbakır’da Süryanilere yönelik yayın yapan ilk gazete, 16 Temmuz 1910 yılında yayın hayatına başlayan Şark Yıldızı (Kevkeb Medınho) oldu.
Diyarbakır doğumlu ünlü Süryani entelektüel Naum Faik, gazetenin hem yazarı, hem editörü, hem dizgicisi hem de dağıtıcısıydı. Naum Faik, kısıtlı imkanlara rağmen bu gazeteyi 27 Temmuz 1912’ye kadar ayakta tutmayı başardı.
NEDEN SÜRYANİ ALFABESİYLE TÜRKÇE
Dönemin arşiv belgelerine göre; o yıllarda Diyarbakır ve çevresinde yaşayan Süryanilerin büyük bir kısmının günlük hayatta Türkçe konuşuyordu. Ancak okuma-yazmayı Süryani kilise okullarında öğrendikleri için sadece Süryani alfabesini biliyorlardı.
Naum Faik'in de kendi toplumunun kültürel kodlarını korumak, onları dünyadaki gelişmelerden haberdar etmek ve Süryanicenin tamamen unutulmasını önlemek için bu formülü bulduğu belirtiliyor.
1913’TE ŞİFURO YAYIM HAYATINA BAŞLADI
Şark Yıldızı’nın ardından, 1913 yılında Diyarbakır'da yine Süryanilere ait Şifuro yayım hayatına başladı.
Diyarbakırlı Süryanilerden Bişar Hilmi (Borucu) tarafından kurulan Şifuro Matbaası'nda basılan bu yayın, kelime anlamıyla da büyük bir felsefe barındırıyordu:
ŞİFURO NE DEMEK ?
Süryanicede kelime anlamı ''Borazan'' olan Şifuro'nun, kentin o dönemki entelektüelleri ve okuyucuları tarafından aynı zamanda kulağa hoş gelen, barışçıl bir ''Hoş Seda'' olarak da nitelendirildiği ifade ediliyor.
Tıpkı selefi ''Şark Yıldızı'' gibi, Şifuro da Süryani harfleriyle Türkçe basılarak Diyarbakır'ın çok kültürlü sokaklarında yankılandı. Ancak dönemin zorlu siyasi ve sosyal koşulları nedeniyle bu yayımların ömrü çok uzun sürmedi.
Diyarbakır basınının bu ''çift dilli'' ve çok kültürlü mirası, kentin tarih boyunca nasıl bir hoşgörü ve entelektüel üretim merkezi olduğunu gösteren en somut arşiv vesikaları olarak önemini koruyor.
