İnsanlık tarihi boyunca ''iyiliğe iyilikle karşılık vermek'' toplumsal bir refleks olarak kabul edildi. Ancak MIT (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü) bilim insanlarının yaptığı yeni bir araştırma, bu ezberi bozarak iyiliğin arkasındaki gizli sosyal kodu ortaya çıkardı. İnsanların karşılıklı cömertliği yalnızca statü olarak eşit gördükleri kişilerden beklediği belirtiliyor.
Open Mind Dergisinde yayımlanan çalışma, sosyal bağlamın ve güç dengelerinin davranışlarımızı nasıl tamamen yönettiğini ilk kez deneysel olarak kanıtladı.
ÖDEŞME VE EMSAL KURALI
Araştırma, günlük hayattaki ilişkileri iki temel gruba ayırıyor ve kuralların nasıl değiştiğini net ifadelerle ortaya koyuyor.
Bilim insanları yapılan araştırma sonuçlarını şöyle açıkladı:
''Simetrik (Eşit) İlişkiler: Bir arkadaşınız size kahve ısmarladığında, bir sonraki seferde hesabı sizin ödemeniz yazısız bir kuraldır. Arkadaşlar, kuzenler veya aynı pozisyondaki iş arkadaşları arasında bu "ödeşme" refleksi tıkır tıkır işliyor.
Asimetrik (Hiyerarşik) İlişkiler: İşin içine makam, statü, yaş veya güç farkı girdiğinde (yönetici-çalışan, profesör-öğrenci, büyük-küçük kardeş gibi) karşılıklılık beklentisi tamamen sıfırlanıyor.
Bu ilişkilerde ''ilk taşı kim attıysa öyle devam eder'' yani emsal kuralı devreye giriyor.
Örneğin; bir profesör öğrencisine kahve ısmarladıysa, sonraki buluşmalarda da hesabı hep profesörün ödemesi bekleniyor.
Kimse öğrenciden bir sonraki sefer hesabı devralmasını istemiyor.''
''Çetele Tutmak'' Yorucu Bir Sosyal Mesai
Araştırmanın kıdemli yazarı Profesör Rebecca Saxe, iyiliğin çetelesini tutmanın aslında insan beyni için yorucu bir sosyal mesai olduğunu vurgulayarak, şöyle dedi:
''Yakın veya hiyerarşik ilişkilerde sıranın kimde olduğunu takip etmek için çaba sarf etmeyiz. Sadece emsali takip ederiz çünkü bu daha kolaydır.
Hepimiz ne bekleyeceğimizi biliriz ve sosyal hiyerarşiyi korumak için geçmiş rutinlere sığınırız.''
Makalenin baş yazarı Alicia Chen ise durumu, ''İnsanlar ilişkinin asimetrik olduğunu bildiklerinde karşılıklılık beklemiyor; aynı eylemin hep aynı taraftan devam etmesini bekliyor'' dedi.
Bilim insanları şimdi, kültürel kodları ve kişisel fayda analizlerini de bu sisteme dahil ederek, insan ilişkilerinin gizli matematiğini tam bir hesaplama modeline dönüştürmek için çalışıyor.
