ABD kaynaklı Marshall Planı kapsamında 1951 yılında, Türkiye’ye gönderilen Amerikan süt tozu, özellikle ilkokullarda yaygın olarak dağıtıldı. Okullara ulaştırılan bu süt tozu, kaynatılarak her sabah öğrencilere içirildi. Uygulama, yıllarca sürdü ve farklı kesimlerden çeşitli tepkiler aldı.
AMERİKAN SÜT TOZU NEDİR?
Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Amerikan süt tozu, ABD'nin İkinci Dünya Savaşı sonrasında uygulamaya koyduğu Marshall Yardımı kapsamında gönderdiği tarım ürünlerinden biridir. Sıvı süte kıyasla uzun ömürlü olan bu toz, inek sütünden elde ediliyordu.
Ürünün, özellikle fakirlik ve yetersiz beslenmeyle mücadele amacıyla dağıtıldığı belirtilirken, aynı zamanda ABD Tarım Bakanlığı’nın elinde fazla bulunan tarım ürünlerinin değerlendirilmesi için dış yardımlar kapsamında çeşitli ülkelere gönderildiği kaydediliyor.
TÜRKİYE’YE NE ZAMAN GELDİ, NASIL DAĞITILDI?
Amerikan süt tozunun 1951 yılında Türkiye’ye gelmeye başladığı ifade edilerek, en yaygın dağıtımın 1951 ile 1960 yılları arasında yapıldığı ve uygulamanın 1978 yılının sonlarına kadar devam ettiği belirtiliyor.
Süt tozunun, ilkokullara kamyonlarla ulaştırıldığı, okullara teslim edilen süt tozu kutularının üzerinde tokalaşan eller yer alıyordu.
NASIL HAZIRLANIRDI?
Okullarda öğretmenler ve öğrencilerin, her sabah süt tozunu bir tencereye koyarak, su ilave ettikleri, kaynayıp hazır hale gelen sütün, öğrencilere birer bardak olarak dağıtıldığı kaydediliyor.
Bazı okullarda bu süte ek olarak vitaminli bisküvi de verilirdi.
VATANDAŞLAR NE DİYOR?
Türkiye’nin ekonomik yapısındaki gelişmeler, ABD yardımlarının azalması ve toplumdan gelen çeşitli tepkiler nedeniyle uygulamaya son verildi.
O dönemi yaşayan bazı vatandaşlar, süt tozu yardımıyla karınlarının doyduğunu ve bunun o zaman için önemli bir destek olduğunu belirtiyor.
Ancak bazı kişiler ise tadının hoş olmadığını, kireç gibi bir his bıraktığını ve bu uygulamanın çocuklar üzerinde denenmiş olabileceğini düşündüklerini ifade ediyor.