Türkiye genelinde devam eden orman yangınları endişe yaratırken, Sakarya-Bilecik sınırında çıkan ve dört köyün tahliye edilmesine neden olan yangın sırasında kaydedilen "yangın girdabı" görüntüleri dikkat çekti. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay, bu doğa olayının nedenlerini, etkilerini ve artan yangın risklerine karşı alınması gereken önlemleri açıkladı.
YANGIN GİRDABI NEDİR, NASIL OLUŞUR?
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, sosyal medyada "yangın hortumu" olarak paylaşılan görüntüdeki olayın "yangın girdabı" olarak tanımlanmasının daha doğru olduğunu belirtti. Tolunay'a göre yangın hortumları kilometrelerce yüksekliğe ulaşabilirken, yangın girdapları 50 ila 100 metre civarında daha sınırlı bir yükselişe sahiptir. Prof. Dr. Tolunay, oluşum sürecini şöyle açıkladı: "Bu olay, genellikle yanıcı maddenin yoğun olduğu bölgelerde sıcaklığın artmasıyla başlar. Eğer bu sırada rüzgâr da türbülanslıysa, yangının yarattığı sıcaklıkla birlikte ısınan hava hızla yükselir. Bu hızlı yükselme, geride bir boşluk bırakır ve çevredeki hava kütlesi bu boşluğu doldurmak üzere hareket ederken girdap oluşur." Girdabın şiddetine göre alevli ya da sadece duman şeklinde olabileceği ifade edildi.
YANGINLARIN YAYILMA RİSKİNİ ARTIRIYOR MU?
Prof. Dr. Tolunay, yangın girdaplarının çevrede yeni yangınların başlamasına yol açabileceğini belirtti. Özellikle 10 bin hektar ve üzeri alanları etkileyen "mega yangınlar"da bu riskin daha da arttığını vurguladı. Tolunay, "Mega yangınlarda sıcaklık çok yükseliyor. Isınan hava hızla yükseldiği için burada yangın girdapları oluşabiliyor. En büyük endişemiz de bu: Girdaplar ve beraberindeki rüzgâr hareketleri, çevreye kıvılcımlar saçarak ‘spot ya da nokta yangını’ dediğimiz yeni yangınların başlamasına neden olabiliyor. Bu da yangının yayılımını hızlandırıyor ve kontrol altına alınmasını zorlaştırıyor" dedi. Mevcut yangının yanan alan büyüklüğü göz önüne alındığında "mega yangın" olarak nitelendirilebileceği ifade edildi.
SAKARYA-BİLECİK YANGININDA COĞRAFİ FAKTÖRLER ETKİLİ
Yangının Sakarya Vadisi içinde yer almasının yayılma hızını etkilediğini belirten Prof. Dr. Tolunay, vadilerdeki şiddetli hava hareketlerine dikkat çekti. Bölgenin Akdeniz iklimine benzer yapısı, kızılçam ve maki gibi kolay tutuşan bitki örtüsü ve sık orman yapısı, yangının hızla yayılmasına neden olan faktörler olarak sıralandı. Bununla birlikte Tolunay, yangının güneyinde daha önce yanmış bir alanın olması, bölgedeki tarım arazileri ve otoyolun bir bariyer etkisi oluşturarak yangının yerleşim yerlerine sıçrama riskini düşürdüğünü belirtti.
UZMANDAN 27 TEMMUZ'A KADAR KRİTİK UYARI
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, Türkiye genelinde 27 Temmuz Pazar gününe kadar orman yangını riskinin çok yüksek olduğu konusunda uyarıda bulundu. Doğu Karadeniz hariç tüm bölgelerde tehlikenin en üst seviyeye çıktığını belirten Tolunay, sadece yasakların değil, etkin denetimlerin de şart olduğunu vurguladı.
YANGINLARA KARŞI ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
Prof. Dr. Tolunay'ın yangın riskine karşı dikkat çektiği önlemler şunlardır:
-
Ormanlara giriş yasakları sıkı denetimlerle desteklenmelidir.
-
Kritik günlerde ‘kırmızı alarm’ sistemi devreye alınmalıdır.
-
Ormanlarda ateşli piknik yapılmamalı ve anız yakımı kesinlikle yasaklanmalıdır.
-
Arıcılar ateş yakmamalı, orman yakınında kıvılcım çıkarabilecek işlerden kaçınılmalıdır.
-
Maden ocaklarında patlatmalı işlemler durdurulmalı, çöplüklerde önlem alınmalıdır.
-
Elektrik nakil hatları kontrol edilmeli, altları ve trafo çevreleri kuru otlardan temizlenmelidir.
-
Yol kenarlarındaki kuru otlar biçilip uzaklaştırılmalıdır.
-
Orman Genel Müdürlüğü, Ege ve Akdeniz'de odun üretimine geçici olarak ara vermelidir.
