Eski Türk kültüründe kutsal kabul edilen bu anıt mezarlar, günümüzde hem arkeolojik hem de kültürel açıdan büyük önem taşıyor.
KURGAN NE ANLAMA GELİR?
Kurgan, batı dillerindeki "tümülüs" kelimesine karşılık gelen, tepe şeklinde yapay mezar yapıları için kullanılan Türkçe bir sözcüktür.
Türk Dil Kurumu'na (TDK) göre "kurgan" kelimesi iki farklı anlamda kullanılmaktadır. İlk anlamı, İlk Çağ'da mezarların üzerine toprak yığılarak oluşturulan küçük tepeleri ifade eder. İkinci anlamı ise, tepe biçimindeki mezar yapılarıdır.
ESKİ TÜRKLERDE KURGAN NEYİ İFADE EDERDİ?
Kurganlar, Eski Türk ve Altay kültüründe sadece bir mezar değil, kutsal bir anıt olarak da kabul edilirdi.
Bu yapılar genellikle önemli kişilerin, beylerin, komutanların ve liderlerin mezarlarını barındırırdı. Kurganlar; yığma tepe, höyük ve toprak tümsekler şeklinde yapılır, içine çeşitli eşyalar ve hediyeler konulurdu.
M.Ö. 5. binyıldan itibaren Asya bozkırlarında bu tür mezar yapılarına rastlanmaktadır. Anadolu ve Ön Asya'da ise bu gelenek dış kaynaklı olarak görülmektedir.
TÜRKİYE’DE KURGANLAR NEREDE BULUNUYOR?
Kurgan geleneği, Türkiye’nin bazı bölgelerinde de arkeolojik izler bırakmıştır.
Muş, Bitlis, Van, Ağrı ve Iğdır illerinde 1995 yılından itibaren yapılan kazılarda birçok kurgan ve höyük tespit edilmiştir.
Ayrıca Türkiye’nin sınır komşuları olan Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan, İran ve Azerbaycan gibi ülkelerde de bu tür mezar yapıları uzun yıllardır arkeolojik olarak araştırılmaktadır.
TARİHİ BİR MİRAS OLARAK KURGANLAR
Kurganlar, yalnızca eski bir mezar geleneği değil, aynı zamanda geçmişle kurulan kültürel bir bağdır.
Bugün hem Türk tarihi hem de Orta Asya arkeolojisi açısından önemli bir referans noktası olan bu yapılar, kadim bir gömü anlayışının da izlerini taşımaktadır.
