Eğil ve Diyarbakır'da 16. yüzyılda hüküm süren Lala Kasım Bey’in mirası, tarih kitaplarında ihtişamla anılıyor. Peki, “Lale Bey” efsanesi nereden geliyor?
KÜRT EMİRİ LALA KASIM BEY KİMDİR?
Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, 16. yüzyılda yaşamış olan Lala Kasım Bey, Diyarbakır ve Eğil bölgesinde hüküm süren önemli Kürt emirlerinden biridir.
Doğum tarihi net olarak bilinmemekle birlikte, Kanuni Sultan Süleyman ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde yaşadığı, dönemin siyasi ve askeri mücadelelerinde etkin bir rol oynadığı kaynaklarda yer almaktadır.
Asıl adı Kasım Bey El-Ekini olan Lala Kasım, Ekiniye Emirliği'nin tanınmış hükümdarlarından Şah Muhammed el-Ekini'nin oğludur.
Babasının vefatı üzerine emirliği devralmış ve komşu beyliklerle barışçıl ilişkiler kurmuştur. Akkoyunlu Devleti ile dostane bağlar geliştirmesi, onun diplomatik yeteneklerini ortaya koymuştur.
ŞAH İSMAİL'İN SALDIRISI
1507 yılında Safevi hükümdarı Şah İsmail’in Diyarbakır’a saldırması üzerine Kasım Bey, Şah’a boyun eğmeyerek Osmanlı safında yer aldı.
Bu tavrı sonucunda İranlı komutan Han Muhammed tarafından saldırıya uğradı ve hükümdarlık merkezi Ekini düştü.
Ancak Kasım Bey, Yavuz Sultan Selim'e sığındı. Sultan Selim’in Çaldıran Zaferi’nin ardından, ona eski toprakları iade edildi.
Bu tarihten sonra Osmanlı’ya bağlılığını sürdüren Lala Kasım Bey, Eğil Kalesi’ni yeniden ele geçirdi ve görevine döndü.
"LALA" UNVANI NEREDEN GELİYOR?
Kasım Bey, Akkoyunlu döneminde öylesine itibar görmüştür ki, sadece komutan olarak değil, hanedan çocuklarına eğitim veren bir mürebbi yani “lala” olarak görevlendirilmiş. Bu görev ona “Lala Kasım” unvanını kazandırdı.
Şerefname adlı tarihi eserde Kasım Bey için şu ifadeler yer alır:
“Cesarette, bilimde, güzel ahlakta ve yönetimde eşi benzeri olmayan bir hükümdardı... Kürdistan hükümdarları arasında onun bir benzeri yoktu.”
"LALE BEY" OLARAK HALKIN DİLİNDE
Yüzyıllar sonra dahi halk arasında adı yaşamaya devam eden Lala Kasım Bey, zamanla telaffuz farklılıkları nedeniyle “Lale Bey” olarak anılmaya başlandı.
Diyarbakır şehir merkezinde bugün hâlâ “Lale Bey Mahallesi” olarak bilinen yerleşim, onun adını taşımaktadır.
Belediye kayıtlarında dahi bu mahalle ismi “Lale Bey” olarak geçmektedir.
Bu isim değişimi sadece halk diline değil, mimariye de yansımıştır. Diyarbakır’daki Lala Bey Camii’nin de onun tarafından yaptırıldığı kabul edilmektedir.
VASİYETİ ÜZERİNE KABRİ ŞERBETİN'DE
Hayatının son dönemlerinde erkek çocuğu olmayan Kasım Bey, yönetimi kardeşinin oğlu Murad Bey’e vasiyet etti. Vefatının ardından Eğil’e bağlı Şerbetin (bugünkü adıyla Kalkan) köyüne defnedildi.
Murad Bey, amcasının hatırasına sahip çıkarak onun türbesi yanına büyük bir imaret, han ve konak yaptırdı.
Bu hayır eserleri zamanla "Han-ı Şerbetin" olarak anılmaya başlandı ve günümüzde dahi bölge halkı tarafından biliniyor.