Tarihi kaynaklarda yer alan ilgilere göre, Diyarbakır’da 1919 yılının Mayıs ayında Dr. Encüm Yamulki başkanlığında kurulan Kürt Teali Nisvan Cemiyeti (Kürt Kadınları Yükseliş Örgütü), bölge tarihindeki ilk kadın örgütlenmesi olarak kayıtlara geçti.
YÜZYIL ÖNCESİNİN KADIN HAREKETİ
Cemiyetin kadınların toplumsal hayattaki yerini ve haklarını savunmak amacıyla kurulduğu belirtilerek, cemiyetin Diyarbakır-İstanbul eksenli kadın aydınlanma hareketinin en önemli parçalarından biri olduğu ifade ediliyor.
Kentin o dönemki kültürel derinliğini yansıtan bu oluşum, bugün bile bölgedeki sivil toplum çalışmalarına ilham verecek bir öncülük taşıyan cemiyetin, sadece kadın hakları değil, savaş mağduru dul ve yetimlere yardım eli uzatarak sosyal adaleti de hedeflediği bildiriliyor.
BARIŞIN VE İMARIN MİMARLARI
Kadın hareketinin yanı sıra kentin idari geçmişinde ''Kürt'' valilerin ve kurulan cemiyetlerin etkisinin de oldukça büyük olduğu ifade ediliyor.
''ORTADOĞU'NUN FİKİR MUTFAĞI''
Arşiv bilgilere göre, Osmanlı belgelerinde Diyarbakır’ın bir dönem ''Kürdistan Eyaleti'' merkezi olarak kabul edilmesi ve buna bağlı birçok sancağın kurulması, kentin merkezi otorite içindeki özgün konumunu gösteriyor.
Bu idari yapı içinde filizlenen ''Kürdistan Azm-ı Kavi'', ''İttihad ve Terakki'' gibi cemiyetlerin, Diyarbakır’ı o dönem Ortadoğu’nun en önemli fikir mutfaklarından biri haline getirdiği belirtiliyor.
CEMİYETİN KADIN BAŞKANI DR. YUMULKİ
Dr. Encüm (yıldızlar) Yamulki'nin, 20. yüzyılın başında Kürt entelektüel dünyasında yer alan, eğitimli ve vizyoner bir kadın figür olduğu belirtilerek, dönemin zorlu şartlarında kadınların bir araya gelmesini sağlayarak toplumsal dönüşümü hedeflediği kaydediliyor.
KİMDİR VE NELER YAPMIŞTIR ?
1919 yılında kurulan Kürt Kadınları Teali Cemiyeti'nin (Kürt Kadınları Yükseliş Örgütü) kurucu başkanı olan Dr. Yumulki'nin (Süleymaniye'de Baban Aşiretinin bir kolu) kadınların okuryazarlığını artırmak için okullar ve kurslar açılmasına öncülük ettiği belirtiliyor.
Dr. Yumulki'nin Kürt dilinin ve kültürünün kadınlar aracılığıyla gelecek nesillere aktarılması için çalıştığı, dönemin yayın organlarında kadın haklarını savunan fikirler ortaya koyduğu anlatılıyor.
muştur.
