Diyarbakır, yalnızca mimarisi ve surlarıyla değil, aynı zamanda ilim ve kültürle yoğrulmuş geçmişiyle de dikkati çekiyor. 12. yüzyılda Eyyubiler’in yönetimine giren şehirde, tarihî kaynaklara göre büyük bir kitap hazinesi bulunuyordu. Bu hazinenin Mısır’a taşındığı ise dikkati çekici bir ayrıntı olarak karşımıza çıkıyor.
KAYIP KÜTÜPHANE VE TARİHİ KAYIT
Döneme tanıklık eden kaynaklardan el-Ravzateyn fî Ahbâri’d-Devleteyn adlı eserde, Diyarbakır’daki kütüphanede tam 1 milyon 40 bin cilt kitap bulunduğu ifade ediliyor.
Bu bilgi, kütüphanenin büyüklüğüne dair çarpıcı bir örnek sunarken, kitapların develerle Mısır’a taşındığı da aynı kaynakta yer alıyor.
Rakamın abartılı olabileceği ifade edilse de, Diyarbakır’ın o dönemdeki kültürel gücünü ortaya koyması açısından dikkati çekicidir.
İMÂDÜDDİN EL-İSFAHÂNÎ’NİN TANIKLIĞI
Selahaddin-i Eyyubi’nin 1183 yılı başlarında Diyarbakır’ı fethi sırasında orduda bulunan tarihçi İmâdüddin el-Kâtib el-İsfahânî, şehirde yalnızca halı, kilim ve çadır üretiminin değil, aynı zamanda zengin bir kütüphanenin de bulunduğunu yazmıştır.
Kütüphanenin içeriği Mısır’a taşınmış; şehir yönetimi ise Artuklu beylerinden Nureddin Muhammed’e bırakılmış.
KÜLTÜRÜN MERKEZİ DİYARBAKIR
O dönemde Anadolu’nun önemli şehirlerinden biri olan Diyarbakır’ın böylesi büyük bir kitap koleksiyonuna ev sahipliği yapması, şehrin yalnızca askerî ya da siyasi değil, aynı zamanda kültürel bir merkez olduğunu da gösteriyor. Kitapların Mısır’a taşınmış olması, bu birikimin Eyyubi başkentlerine aktarılması açısından dikkat çeken bir olaydır.