Diyarbakır, binlerce yıllık geçmişiyle bağrında çözülmeyi bekleyen sayısız gizem barındırıyor.
Arşiv belgeleri ve ünlü tarihçilerin araştırmaları, bugün ''Fis'' olarak bilinen ovanın adının, aslında Yedi Uyurlar efsanesinin geçtiği tarihi ''Efsus'' şehri olduğunu ortaya koyuyor.
Bu gizemlerin en dikkat çekici olanlarından biri de Lice ilçesinin güneybatısındaki Dakyanus Antik Kenti ve hemen yanı başında yer alan Fis Ovası.
''FİS DEĞİL EFSUS''
Diyarbakır tarihini ve kültürünü iğne oyası gibi işleyen ünlü tarihçi ve araştırmacı Şevket Beysanoğlu, arşiv çalışmalarında çok önemli bir gerçeğe parmak basıyor.
Beysanoğlu’nun aktardığı bilgilere göre; bugün haritalarda ''Fis Ovası'' olarak geçen bölgenin ismi, asırlar içinde dil evrimine uğramış tarihi bir mirastır.
Ovanın asıl adının, Kur'an-ı Kerim'de ve dini kaynaklarda Yedi Uyurlar'ın (Eshâb-ı Kehf) zalim kralın zulmünden kaçarak bir mağaraya sığındığı şehir olan Efsus olduğun kaydediliyor.
Zamanla yerel ağızda yuvarlanan ''Efsus'' kelimesinin, günümüze ''Fis'' olarak miras kaldığı belirtilerek, hemen yanı başındaki tepede yer alan antik kentin adının da zulmeden Roma İmparatoru Dakyanus (Decius) olmasının, bu tarihsel bağı kusursuz bir şekilde tamamladığı ifade ediliyor.
ROMA'NIN KANLI SAVAŞ ALANI
Olayı araştıran bilim insanları ve tarihçiler, davanın ve kalıntıların geçtiği dönem olarak Roma İmparatorluğu dönemini genel kabul görmüş durumda.
Hristiyan kaynakları da bu iddiayı destekliyor.
Kaynaklara göre, Yedi Uyurlar olayı; Hz. İsa’dan sonra 201 ile 254 yılları arasında Roma tahtında oturan ve Hristiyanlara yaptığı acımasız zulümlerle bilinen İmparator Decius (Dakyanus) döneminde yaşandı.
Arkeolojik ve tarihi veriler, Dakyanus Antik Kenti’nin Roma döneminden kaldığını yüzde 100'e yakın bir oranla ispatladığı kaydediliyor.
Lice bölgesi coğrafi konumu nedeniyle MS 226 yılına kadar Roma ile Part İmparatorluğunun, MS 226 yılından sonra ise:Roma ile Sasani İmparatorluğu arasında kanlı iktidar savaşlarına ve egemenlik mücadelelerine sahne olmuş stratejik bir askeri üs olduğu belirtiliyor.
Sur kalıntıları, saray olduğu düşünülen devasa kemerler, su sarnıçları ve havuzları ile zamana direnen Dakyanus Antik Kenti, altındaki "Efsus" yani Fis Ovası ile birlikte Diyarbakır’ın en gizemli tarih rotalarından birini oluşturuyor.
Arşivlerin ve dil bilimcilerin ''Efsus'' olarak işaret ettiği bu kadim ova, yapılacak kapsamlı arkeolojik kazılarla inanç turizminin dünya çapındaki yeni merkezlerinden biri olmaya aday.
