Tarihi belgelerde yer alan bilgilere göre, Osmanlı İmparatorluğu’nda 1908 yılında yapılan seçimlerde Diyarbakır’da şimdiye dek görülmemiş bir olay yaşandı. Sadece 42 oy alarak mebus seçilen isim, kentin tanınmış ailelerinden Pirinççizade Arif Efendi idi. Bu olağan dışı oy oranı, dönemin şartlarında bile dikkati çekici bulundu ve çeşitli şikâyetlere neden oldu.
PİRİNÇÇİZADE ARİF EFENDİ KİMDİR?
1853 yılında Diyarbakır’da doğan Arif Efendi, Osmanlı bürokrasisinde çeşitli görevlerde bulunmuş, Mektubî Kalemi’nde çalıştıktan sonra istifa ederek ticaret ve ziraat işleriyle ilgilenmişti.
Ardından Diyarbakır Belediyesi Başkanlığı’na atanmış, bir yıl dolmadan görevinden istifa ederek İstinaf Mahkemesi üyeliğine geri dönmüştü.
Bu idari geçmiş, onun 1908’de milletvekili adayı olmasında etkili oldu. Ancak aldığı 42 oy, dönemin siyasi atmosferinde şaşkınlık yarattı.
SEÇİM SONRASI TARTIŞMALAR VE SORUŞTURMA
Bu kadar düşük oyla seçilmesi üzerine, Pirinççizade Arif Efendi hakkında şikâyetler artmaya başladı.
Osmanlı yönetimi, seçim süreciyle ilgili bir inceleme başlattı. Heyet-i Teftîşiye isimli denetim kurulu tarafından yürütülen soruşturma sonucunda, Arif Efendi'nin mebusluğunu engelleyecek herhangi bir unsur bulunmadığına karar verildi. Böylece göreve resmen başladı.
GÖREVİ SADECE BİR YIL SÜRDÜ
Tüm tartışmalara rağmen Meclis-i Mebusan’da yerini alan Arif Efendi, yalnızca bir yıl meclis sıralarında oturabildi. 14 Mart 1909’da, 56 yaşındayken hayatını kaybetti. Yerine, oğlu Pirinççizade Feyzi Bey milletvekili olarak seçildi.
OSMANLI’DA SEÇİM NASIL YAPILIYORDU?
1876 tarihli Kânûn-ı Esâsî ile Osmanlı'da anayasal sistem kurulduktan sonra seçimler resmen başladı.
Seçim sistemi iki dereceliydi: Halk, öncelikle “seçicileri” seçiyor; bu seçiciler daha sonra milletvekillerini belirliyordu.
Seçim bölgeleri ise sancak bazında oluşturuluyordu. Diyarbakır da bu sancaklardan biriydi.
1908 seçimleri, II. Meşrutiyet’in ilanından sonra yapılan ilk genel seçimlerdi ve ülke genelinde büyük beklentiler yaratmıştı.
Ancak düşük oy oranlarıyla seçilen bazı isimler, sistemin eleştirilmesine neden oldu.
DİYARBAKIR SİYASETİNDE BİR HATIRA: 42 OYLA MEBUSLUK
Pirinççizade Arif Efendi’nin hikâyesi, yalnızca düşük oyla seçilmesi nedeniyle değil, aynı zamanda bir dönemin siyasi dengelerini ve yerel güç ilişkilerini göstermesi bakımından da dikkati çekici.
Tarihe geçen bu seçim sonucu, Diyarbakır’ın siyasi geçmişinde benzersiz bir örnek olarak yerini aldı.
