Diyarbakır denince akla sadece surlar, karpuz ya da kültür geleneği değil; kendine özgü konuşma tarzı da gelir.
Şehrin günlük dilinde en sık duyulan kelimelerden biri “ma”dır.
Bu kısa ama anlam yüklü edat, yüzyıllardır bölgenin konuşma kültürünün bir parçası olmayı sürdürüyor.
HEMEN HEMEN HER CÜMLEDE BİR “MA” VAR
Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa ve Siverek’te yaşayanların konuşma dilinde yer alan “ma” edatı, ilgi çekici veya tepki gösterilen durumlarda sıkça kullanılır.
“Ma ne olmuş?”, “Ma niye neydiii?”, “Ma geliyem”, ''Ma hayırdi''gibi ifadeler, bu bölgelere özgü konuşmanın en belirgin örnekleridir.
“Ma” kelimesinin kökeni tam olarak bilinmese de, bölgede asırlardır kullanıldığı aktarılıyor.
Yazı dilinde yer almayan bu edat, konuşmalara hem vurgu hem de duygu katıyor.
DİLİN DERİNLERİNDEN GELEN BİR MİRAS
Dil uzmanları, “ma” edatının Eski Türkçede yer alan “me/ma” pekiştirme edatının günümüze ulaşan biçimi olduğunu belirtiyor.
Zamanla bölge ağızlarına yerleşen bu kullanım, Arapça, Farsça, Kürtçe ve Türkmence gibi dillerle etkileşim içinde geliştiği kaydediliyor..
Bu yüzden Diyarbakır ağzının diğer bölgelerden farklı ses yapısına ve özgün bir ahenge sahip olduğu ifade ediliyor.
DİYARBAKIR AĞZI VE KÜLTÜREL KİMLİK
Diyarbakır Tanıtma, Kültür ve Yardımlaşma Vakfı (DİTAV) verilerine göre, “ma” edatı Diyarbakır, Mardin, Urfa ve Siverek ağızlarında genellikle “fakat, ama, ya ama, işte, tamam ama” gibi anlamlara geliyor.
Bu kelime tek başına kullanılabildiği gibi, cümle başında veya sonunda da yer alabiliyor.
Ancak DİTAV, Diyarbakır ağzının zamanla mizah malzemesi haline getirilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Vakıf yetkilileri, bu ağızın yaşayan bir kültürel değer olduğunu, sadece yaşlı kuşaklarda duyulabildiğini belirtiyor.
GÜLÜMSETEN AMA DERİN ANLAMLAR TAŞIYAN ÖRNEKLER
Günlük konuşmalarda sıkça duyulan bazı örnekler şunlar:
“Ma ne olmiş?”, “Ma niye neydiii?”, “Ma ben ölmişem”, “Ma hani”, “Ma hoştır”, “Ma heç oli (olur mu hiç)”, “Ma gidiyem”, “Ma uyiyem.'' Ma xerdi - hayırdı)”
Bu ifadeler hem Diyarbakır halkının duygusal anlatım tarzını hem de konuşma dilindeki doğallığı yansıtıyor.
KELİMELER DE YAŞAR
“Ma” nın yalnızca bir edat değil, Diyarbakır’ın tarih boyunca taşıdığı sözlü mirasın bir parçası olduğu vurgulanıyor.
Her “ma” ifadesinde hem geçmişin sesi hem de şehrin kendine has sıcaklığının duyulduğu belirtilirken, bugün az sayıda kişi tarafından kullanılsa da, bu küçük kelimenin Diyarbakır’ın dilsel kimliğini yaşatmaya devam ettiği ifade ediliyor.
