Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin kalbinde yer alan Diyarbakır, surları, camileri, hanları ve köklü geçmişiyle Anadolu’nun en önemli tarihi kentleri arasında yer alıyor. Dicle Nehri kıyısında yükselen şehir, yaklaşık 12 bin yıllık geçmişiyle Mezopotamya’nın en eski yerleşimlerinden biri olarak biliniyor.
Şehir, tarih boyunca Hititlerden Asurlulara, Romalılardan Bizans’a, Emevîlerden Osmanlılara kadar birçok uygarlığın hakimiyetine girdi. Her dönem, Diyarbakır’a farklı bir kimlik ve iz bıraktı. Yaklaşık 12 bin yıllık geçmişe sahip şehir, Anadolu ile Mezopotamya arasında önemli bir geçiş noktası olarak stratejik ve kültürel açıdan daima öne çıktı.
Bu kadim kent, tarihsel süreç içinde farklı medeniyetlerin etkisiyle birçok adla anıldı. Bugün Kürtçede “Amed” olarak bilinen bu isim de, Diyarbakır’ın çok katmanlı tarihinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
DİYARBAKIR’A NEDEN AMED DİYORLAR?
Diyarbakır’a “Amed” denilmesinin kökeni, şehrin antik çağlardaki adlarından biri olan “Amid”e dayanıyor. MÖ 200’lü yıllara ait Asur yazıtlarında kentin adı “Amid” ya da “Amida” olarak geçerken, bu isim Roma ve Bizans dönemlerinde de kullanıldı. 7. yüzyıldan itibaren bölgeye yerleşen Arap kabilelerinden Bekr aşiretinin etkisiyle şehre “Diyar-ı Bekr” (Bekr kabilesinin yurdu) denilmeye başlandı. Bu ad, zamanla Osmanlı döneminde “Diyarbekir” şekline dönüştü.
Cumhuriyet dönemine gelindiğinde ise 1937’de Atatürk’ün talimatıyla bu isim “Diyarbakır” olarak değiştirildi. Ancak Kürtçe konuşan halk kesimlerinde, şehrin eski adının Kürtçeye uyarlanmış biçimi olan “Amed” ismi kullanılmaya devam etti.
“Amed”, tarihi “Amid” adının Kürtçedeki fonetik dönüşümüdür ve bölge halkı tarafından kültürel ve tarihsel aidiyetin bir sembolü olarak yaşatılmaktadır.