Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Diyarbakır’da bir dönem yaşayan Yahudi topluluğunun tarihi yaklaşık 2500 yıl öncesine kadar uzanıyor. ''Kürt/Kürdistan Yahudileri'' olarak da anılan bu cemaatin, Mezopotamya’daki sürgünlerin ardından bölgeye yerleşen Yahudi topluluklarının devamı olarak bilindikleri kaydediliyor.
DİYARBAKIR YAHUDİLERİNİN KÖKENİ
Araştırmalara göre, Diyarbakır’da yaşayan Yahudilerin kökeni, İsrail Krallığı’nın ikiye ayrılmasının ardından yaşanan sürgünlere dayanıyor.
M.Ö. 8. yüzyılda Asurlular tarafından gerçekleştirilen sürgünlerde çok sayıda Yahudi'nin Babil bölgesine gönderildiği belirtiliyor.
Kaynaklarda, M.Ö 597 yılında Babil Kralı Nebukadnezzar'ın, Kudüs’ten yaklaşık 10 bin kişiyi sürgüne gönderdiği ifade edilerek, tapınağın yıkıldığı M.Ö. 586 yılında ise yaklaşık 40 bin Yahudi'nin daha Babil’e götürüldüğü belirtiliyor.
Araştırmalara göre, Diyarbakır Yahudileri, bu sürgünler sonucunda oluşan Babil Yahudiliğinin bölgedeki uzantılarından biri olarak değerlendiriliyor.
“KÜRT YAHUDİLERİ” TANIMI
''Kürt'' veya ''Kürdistan Yahudileri'' olarak anılan bu topluluğun etnik olarak Kürt olmadığı ve ana dillerinin Aramice olduğu belirtiliyor.
Bu tanımın ilk kez kim tarafından ve ne zaman kullanıldığı ise kesin olarak bilinmiyor.
DİYARBAKIR’DA TİCARET HAYATI
Tarihî kayıtlara göre, Diyarbakır’daki Yahudiler çoğunlukla şehir yaşamına uyum sağlamış bir topluluktu. Geçimlerini zanaat ve ticaretle sağladıkları belirtiliyor.
1841 tarihli bir şer’iyye sicili kaydına göre, kentte ''Yahudi Çarşısı'' olarak bilinen bir ticaret alanı bulunuyordu.
Hamravat Suyu vakfına ait dükkânlar arasında altı Yahudi dükkânının yer aldığı kayıtlara geçti.
Çarşıda Müslüman ve Hristiyan esnafların da bulunduğu, Yahudi esnafın bezzazlık, hırdavatçılık ve attarlık gibi mesleklerle uğraştığı belirtiliyor.
YÜZYILDA GÖÇLER
Arşiv kayıtlarına göre, Diyarbakır’da uzun süre varlık gösteren Yahudi topluluğu 20. yüzyılda göçlerle şehirden ayrılmaya başladı. Cemaat üyelerinin bir kısmı İstanbul başta olmak üzere Türkiye’nin farklı şehirlerine ve yurtdışına göç etti.
1948’de İsrail’in kurulmasının ardından göç süreci hızlandı ve Diyarbakır’daki Yahudi cemaatinin varlığı zamanla sona erdi.
