Diyarbakır’ın simgelerinden biri olan ve UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Diyarbakır Surları, tarihî dokusuyla olduğu kadar, tahribatıyla da gündemde.
M.Ö. 4. yüzyılın ortalarında inşa edildiği düşünülen surların yaklaşık 645 metrelik bölümü çeşitli nedenlerle yıkılmış durumda.
82 BURÇTAN BİRKAÇI AYAKTA
Diyarbakır surlarının üzerinde Dış Kale’de 82, İç Kale’de ise 19 olmak üzere toplam 101 burç bulunuyor. Ancak yapılan incelemelerde, bu burçların üç tanesinin 1930’lu yıllarda yıkıldığı ve dört tanesinin de zamanla kendiliğinden çöktüğü belirlendi.
Geriye kalan burçların büyük bölümü ise ciddi yıpranma ve çökme riskiyle karşı karşıya.
Burçların çoğu üç veya dört katlı olarak tasarlanan, dairesel, dörtgen ve çokgen planlara sahip burçların, özellikle savunma açısından kritik olan kuzey ve batı cephelerinde daha yoğun şekilde inşa edildiği belirtilirken, ''bu bölgelerdeki burçlar daha yüksek ve kalın olarak planlanmış durumda'' deniliyor.
DUVAR KALINLIĞI 5 METREYİ BULUYOR
Araştırmacılar, surların yüksekliğinin genel olarak 8 ile 22 metre arasında değiştiğini ifade ederek, şu ifadelere yer verdi:
''En sık ölçülen yükseklik ise 20 metre civarında. Duvar kalınlıkları ise doğu kesimlerinde 1,40-2,60 metre arasında iken, savunmanın daha yoğun olduğu kuzey ve batıda 4,5-5 metreye kadar ulaşıyor. Bu yapılar, dönemin mimari ve askeri dehasının birer örneği olarak ayakta kalmaya çalışıyor.''
Diyarbakır Surlarının Kuzeyde Dağ Kapı, batıda Urfa Kapı, güneyde Mardin Kapı ve doğuda Yeni Kapı'nın yer aldığını belirten araştırmacılar, şu ifadelere yer verdi:
''Bu kapılar, yüzyıllar boyunca hem savunma hem de kent yaşamının düzenlenmesinde hayati rol oynadı. 20. yüzyılın başına kadar bu kapılar her gece kapatılır, kent güvenliği sağlanırdı.
İç Kale ise dört kapıyla donatılmış: Saray Kapı ve Küpeli Kapı içe, Oğrun Kapı ve Fetih Kapı dışa açılıyor. Bu kapıların bir kısmı zamanla işlevini kaybederken, bir kısmı fiziken deforme olmuş ya da kapanmış durumda.''
