Diyarbakır Kalesi'nin bugünkü surlarının yukarıdan bakıldığında neredeyse kusursuz biçimde bir kalkan balığını andırıyor. İçkalenin balığın başını, surların gövdeyi, burçların ise yüzgeçleri temsil ettiği ifade edilirken, bu benzerliğin yalnızca bir tesadüf olmayabileceği değerlendiriliyor.
Dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise balığın baş kısmının Dicle Nehri'ne yönelmiş olması. Kalenin ağzını andıran bölümün nehre bakması, Hevsel Bahçeleri'nin balığın karın kısmına denk gelmesi ve Dicle'nin surları çevreleyen akışı, bazı araştırmacılar tarafından sembolik bir kompozisyon olarak yorumlanıyor.
EVLİYA ÇELEBİ'NİN ANLATIMI
Fotoğraf: Diyarbakır Fiskaya mevkiinde Hz. Yunus'un 7 yıl kaldığı rivayet edilen mağara
Bu yorumları daha da ilgi çekici hale getiren unsur ise Hz. Yunus'a ilişkin rivayetler.
Evliya Çelebi'nin aktardığı anlatıma göre, Hz. Yunus'un, Ninova'dan ayrıldıktan sonra Diyarbakır'a gelerek Fis Kaya Şelalesi'nin altındaki mağarada yedi yıl yaşadığı rivayet ediliyor.
Söz konusu mağaranın, kalkan balığına benzetilen surların ağız ve burun kısmına denk gelmesi ise dikkati çekici bir ayrıntı olarak öne çıkıyor.
Kur'an-ı Kerim'de balıkla olan kıssasıyla anılan Hz. Yunus'un mağarasının, balık şeklindeki surların tam ağız bölümünde yer aldığı yönündeki değerlendirmeler, kalenin planlı bir sembolizm taşıyıp taşımadığı sorusunu gündeme getiriyor.
Fotoğraf: Fiskaya Şelalesi'nin alt kısmında yer alan ve Hz. Yunus'un 7 yıl kaldığı mağaradan bir kare
Tarihçiler, Diyarbakır Kalesi'nin farklı dönemlerde genişletildiğini ve bugünkü görünümüne kavuştuğunu belirtirken, surların kalkan balığına benzeyen formunun bilinçli bir tasarım mı yoksa coğrafi koşulların doğal sonucu mu olduğu konusunda kesin bir yargıya varılamadığını ifade ediyor.
Ancak surların şekli ile Hz. Yunus rivayetinin aynı noktada kesişmesi, Diyarbakır'ın en dikkati çekici tarihi gizemlerinden biri olarak değerlendirilmeye devam ediyor.
