Osmanlı’nın son dönemine ait İngiliz belgeleri arasında yer alan 1903 Diyarbakır Konsolosluk Raporu ve Binbaşı Edward Noel’in önerileri ile ilgili raporlar açıklandı.
Noel’in Diyarbakır merkezli Kürt devleti planı Londra tarafından reddedilmiş ve bu belgeler, dönemin politik çekişmelerini ve istihbarat faaliyetlerini gözler önüne seriyor.
DİYARBAKIR RAPORLARI VE İNGİLİZ POLİTİKASINDAKİ BELİRSİZLİK
İngiliz konsolosluk raporları arasında yalnızca 1903 tarihli Diyarbakır Konsolosluk Raporu’nun özel dosya olarak hazırlandığı tespit edildi.
Kayseri, Konya ve Trabzon gibi şehirler hakkında çok sayıda belge bulunmasına rağmen Diyarbakır için tek ve özel bir dosyanın olması dikkati çekiyor.
Bu durum, ya diğer raporların araştırmacılara kapalı tutulduğunu ya da henüz gün yüzüne çıkmadığını göstermektedir.
İNGİLİZ İSTİHBARATININ GÖLGESİNDE BİR SUBAY: BİNBAŞI NOEL
İngiltere’de 1886’da doğan Binbaşı Edward William Charles Noel, Birinci Dünya Savaşı sırasında farklı kaynaklara göre, Ahvaz veya Süleymaniye’de görev yaptı.
Rusça, Farsça, Fransızca ve Kürtçe bilen Noel'in, Mısır Seferi Kuvvetleri Komutanlığı’nda politik subay, Bağdat Sivil Yönetimi’nde ise görevli olarak çalıştığı kaydediliyor.
1918-1920 yılları arasında İran, Irak ve Anadolu’da faaliyet yürüttüğü, hayatı boyunca yalnızca bir makale yayımladığı ifade edilerek, ölümünün ise 1974 yılına denk geldiği kaydediliyor.
NOEL’İN KÜRT YAPILANMASI PLANI VE DİYARBAKIR VURGUSU
Noel'in, Diyarbakır, Musul ve Süleymaniye merkezli üç ayrı Kürt yapılanması önerisi geliştirdiği belirtiliyor.
Ancak İngiltere’deki politika kurucularının bu planları gerçekçi bulmayarak kabul etmediği anlatılıyor.
Buna rağmen Noel’in bölgedeki faaliyetlerini sürdürmesine izin verildiği bildiriliyor.
“ADALET KOMİSYONU” ÖNERİSİ VE LONDRA’NIN YAKLAŞIMI
Noel’in önerileri arasında, Diyarbakır’daki adalet sisteminin Avrupalı bir komisyon tarafından yönetilmesi fikri de bulunuyordu. Bu önerinin de Londra’da destek görmediği kaydediliyor.
Noel’in kendi raporlarında yer verdiği “Kürt halkı Türk yönetimi yerine Ermeni yönetimini tercih ediyor” yorumu, belgelerde tartışmalı bir yaklaşım olarak dikkati çekiyor.
ALMAN MİSYONERLERİ VE SUÇLAMALAR
Noel’in bölgedeki gerginlikleri Alman misyonerlerine bağlama çabası da raporlarda yer alıyor.
Bu iddia Türkçe kaynaklarda geniş yer bulmamış, İngiltere’nin bölgede yürüttüğü politikaların bir parçası olarak kaydedilmiştir.