Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından yapılan açıklamanın ardından kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi yeniden gündeme taşındı. Sosyal destek sisteminin sadeleştirilmesi ve ihtiyaç sahibi hanelere düzenli gelir desteği sağlanmasını amaçlayan yeni modelle ilgili ayrıntılar araştırılıyor. Vatandaşlar, “Vatandaşlık maaşı nedir, ne kadar olacak ve şartları nelerdir? Kimlere ve ne zaman verilecek?” sorularına yanıt arıyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI NEDİR?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, temel olarak gelir seviyesi belirli bir eşiğin altında kalan hanelere düzenli destek sağlanmasını amaçlayan bir sosyal yardım modeli olarak tanımlanıyor. SGK Uzmanı Tarkan Zengin, uygulamanın kapsamını şu şekilde açıklıyor:
Sistemin, aile gelirinin devlet tarafından belirlenen minimum seviyeye tamamlanması prensibine dayandığını belirten Zengin; “Eğer bir ailenin geliri devletin belirlediği sınırın altında kalıyorsa, aradaki fark kadar destek ödemesi yapılacak. Geliri düşük olan bir haneye örneğin 5 birim, başka bir haneye 10 birim ödeme yapılabilir. Bu tutarlar, ailenin gelir düzeyine göre değişecek.” ifadelerini kullanıyor.
Modelin temel hedefi, sosyal yardım mekanizmasını tek bir çatı altında birleştirmek ve sistemin daha etkin işlemesini sağlamak olarak öne çıkıyor. Uygulamanın özellikle gelir adaletsizliğinin azaltılmasına ve düşük gelirli kesimlerin yaşam standartlarının desteklenmesine katkı sağlaması bekleniyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI ŞARTLARI NELER?
Yeni modelde kesin şartlar henüz açıklanmasa da mevcut sosyal yardım sisteminin kriterlerine benzer kriterler bekleniyor. Bu kapsamda:
• Hanedeki kişi başına düşen gelirin, belirlenecek gelir eşiğinin altında olması,
• Hane yapısı, sosyal risk durumu, istihdam bilgileri gibi faktörlerin değerlendirilmesi,
• Gelir beyanının doğrulanması için sosyal inceleme süreçlerinin işletilmesi, gibi şartların öne çıkması bekleniyor.
Yetkililer, sistemin çalışma isteğini azaltmaması gerektiğinin altını çizerek, düzenlemenin istihdamı teşvik edecek bir yapıda planlandığını belirtiyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE KADAR OLACAK?
Yeni sistemde ödenecek tutarlar henüz netleşmedi. Ancak belirleyici unsur, devletin belirleyeceği gelir eşiği olacak. Mevcut sosyal yardım programlarında hanedeki kişi başı gelir, asgari ücretin altında ise destek veriliyor. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nde de benzer bir eşik belirlenmesi bekleniyor.
Sistemin “tamamlama” mantığıyla işlemesi nedeniyle, destek miktarı her hanede farklı olacak. Bu nedenle sabit bir vatandaşlık maaşı tutarı açıklanmayacak; her aileye özel bir ödeme planı uygulanacak.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE ZAMAN VERİLECEK?
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sistemin pilot uygulamasının gelecek yıl başlayacağını, 2027 yılında ise tüm Türkiye’de uygulanmasının hedeflendiğini açıkladı. Yılmaz, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Bu modelle bütün sosyal destek sistemimizi entegre ediyoruz. Bunun nüfus politikalarımızla metropol şehirlere uyarlayarak, birtakım emeklilerimiz gibi kesimleri gözeterek, daha farklı içerikleri de dikkate alarak geliştirmiş durumdayız.”
BAŞVURU SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
Başvuru detayları henüz paylaşılmadı ancak diğer sosyal desteklerde olduğu gibi:
• e-Devlet üzerinden başvuru,
• Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının değerlendirmesi,
• Gelir durumunun sistem üzerinden otomatik kontrolü
gibi adımların uygulanması öngörülüyor.
