Güneydoğu Anadolu’nun bağlarında sonbaharın kendine özgü ritmi yaşanıyor. Bağ bozumu, bölge halkı için yalnızca bir hasat dönemi değil, aynı zamanda yıllardır süregelen bir gelenek, bir kültürün yeniden canlanışı anlamına geliyor.
Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte üzüm bağlarına giden üreticiler, sırtlarında sepetlerle olgunlaşan üzümleri özenle topluyor. Güneşin altında parlayan salkımlar, bir yılın emeğini, sabrını ve bereketini temsil ediyor.
Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa, Gaziantep ve Siirt gibi illerde üzüm bağları, son haftalarda adeta bir renk şölenine dönüşmüş durumda. Her bir bağda, üzüm kokusuna pekmez kaynayan kazanların buharı karışıyor.
GELENEKSEL LEZZETLERİN YOLCULUĞU: PEKMEZ, PESTİL VE CEVİZLİ SUCUK
Toplanan üzümler, evlerin önünde veya köy meydanlarında büyük bakır kazanlarda kaynatılıyor. Geleneksel usullerle yapılan bu üretim, sadece bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan bir yaşam biçimi.
Bağ bozumunun ardından üzümler birkaç aşamadan geçiyor. Önce meyveler ezilerek suyu çıkarılıyor, ardından dev bakır kazanlarda odun ateşiyle kaynatılıyor. Bu işlem sonunda ortaya koyu kıvamlı, aromatik üzüm pekmezi çıkıyor.
Şanlıurfa’nın Halfeti ilçesinde yaşayan kadın üreticiler, bu dönemde evlerinin avlularında pestil ve cevizli sucuk yapımıyla uğraşıyor. Pestiller güneşte kurutulurken, cevizli sucuklar asma dallarına dizilerek olgunlaştırılıyor. Bu gelenek, kuşaktan kuşağa aktarılan bir kültür olarak sürdürülüyor.
Mardin’in Savur ilçesinde de üzümün “kara şerbeti” olarak bilinen koyu renkli pekmezi, kış aylarında enerji kaynağı olarak tüketiliyor. Yerel halk, “Bir kaşık pekmez bir tabak yemekten daha faydalı” diyerek bu ürünü sofralarından eksik etmiyor.
BÖLGENİN ÜZÜM DEPOSU DİYARBAKIR
Bağcılığın en yoğun yapıldığı illerden biri olan Diyarbakır, Güneydoğu’nun üzüm üretiminde kilit rol oynar. Özellikle Çermik, Ergani ve Lice ilçelerinde bağ bozumu, köy yaşamının en önemli zamanlarından biridir.
Çermik’te sabahın ilk ışıklarıyla başlayan mesai, gün batımına kadar sürer. Toplanan üzümler, kimi yerde sofralık olarak değerlendirilir, kimi yerde ise geleneksel yöntemlerle pekmez, pestil ve cevizli sucağa dönüştürülür. Diyarbakır’ın köylerinde, her hasat mevsiminde pekmez kaynayan kazanların dumanı evlerin önünden yükselir.
Bu dönem, köy halkı için yalnızca bir geçim zamanı değil; aynı zamanda birlik, dayanışma ve paylaşımın sembolüdür.
Bağ bozumu aynı zamanda bölge turizmi için de önemli bir etkinlik haline geldi. Son yıllarda birçok yerel yönetim, bağ bozumu festivalleri düzenleyerek hem üreticiyi destekliyor hem de gastronomi turizmini canlandırıyor.