ABD’deki Massachusetts Institute of Technology- Massachusetts Teknolpoji Enstitüsü (MIT) bilim insanları, son yılların en büyük üç doğal olayının küresel atmosfer sıcaklıkları üzerindeki etkisini ortaya koydu.
Çalışma, orman yangınları ve volkanik patlamaların iklim üzerindeki izlerini istatistiksel olarak tespit ederek, insan kaynaklı küresel ısınmanın daha net anlaşılmasına katkı sunuyor.
Araştırma, 1991’deki Pinatubo Yanardağı patlaması, 2019-2020 Avustralya orman yangınları ve 2022’deki Hunga Tonga su altı volkanik patlamasına odaklandı. Bulgular, bu üç büyük olayın da özellikle stratosfer tabakasında dikkat çekici sıcaklık değişimlerine yol açtığını gösterdi.
Bilim insanları, atmosferdeki doğal değişkenlik ve insan kaynaklı sera gazı etkisini veri setinden ayıklayarak yalnızca ilgili doğal olayların sıcaklık üzerindeki etkisini ölçmeye çalıştı. Uydu verileri üzerinden yapılan analizlerde, uzun vadeli küresel ısınma eğilimi ve El Niño gibi doğal iklim dalgalanmalarının etkileri çıkarıldı.
Bu yöntem sayesinde her bir olayın küresel atmosferde bıraktığı ''iz'' daha net biçimde ortaya kondu.
1991’de Filipinler’de meydana gelen Pinatubo patlamasının ardından, stratosfere yaklaşık 20 milyon ton aerosol yayıldı. Araştırmaya göre bu olay, iki yıldan uzun süre boyunca küresel troposfer sıcaklıklarını yaklaşık 0,7 derece Celsius düşürdü.
Volkanik sülfat aerosolleri güneş ışığını uzaya geri yansıtarak yüzeyin soğumasına neden olurken, stratosferde ise ısınmaya yol açtı. Bu sonuç, daha önceki bilimsel çalışmalarla da örtüşüyor.
2019-2020’deki Avustralya orman yangınları sırasında atmosfere yaklaşık 1 milyon ton duman parçacığı yayıldı. Çalışmaya göre bu duman, stratosferde yaklaşık 0,77 derece Celsius’luk geçici bir ısınmaya neden oldu. Ancak troposferde, yani yüzeye daha yakın atmosfer katmanında güçlü ve kalıcı bir küresel etki tespit edilmedi.
2022’deki Hunga Tonga su altı volkanik patlaması ise stratosfere büyük miktarda su buharı saldı. Bu olayın orta ve üst stratosferde yaklaşık yarım derecelik küresel bir soğumaya yol açtığı belirlendi. Bu etkinin birkaç yıl sürebileceği ifade ediliyor.
İNSAN ETKİSİ DAHA BELİRGİN HALE GELİYOR
Araştırmacılar, bu üç büyük doğal olayın stratosfer üzerinde güçlü etkiler oluşturmasına rağmen, son yıllarda kaydedilen hızlı yüzey ısınmasını tek başına açıklayamadığını vurguluyor.
Bulgular, özellikle troposferde gözlenen sıcaklık artışında insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının daha baskın rol oynadığına işaret ediyor.
Bilim insanlarına göre doğal olayların etkisini net biçimde ayırt edebilmek, insan faaliyetlerinin küresel ısınmadaki payını daha doğru değerlendirmek açısından büyük önem taşıyor.
Yeni çalışma, iklim sistemindeki doğal ve insan kaynaklı faktörleri birbirinden ayırma konusunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
