Çeşitli kaynaklarda yer alan bilgilere göre, bugün Tarihi Kuyumcular Çarşısı eski Kasaplar Çarşısı'nda iki küçük dükkânı bulunan bu gizemli adam, bir dükkanında meyve-sebze satarken, diğer dükkanında ise halkın korkuyla yaklaştığı yılanlarla ilgilenirdi.
BİR DÜKKÂNDA MANAV, DİĞERİNDE YILANLAR
Şeyh Güzel'in biri manav, diğeri adeta küçük bir yılan çiftliği gibi kullanılan iki dükkânı bulunuyordu.
O dönemde Diyarbakır evlerinin genellikle taş ve ahşaptan yapılmış olması ve bu yapıların; yılan, akrep gibi canlıların evlerde görülmesini sıklaştırdığı kaydediliyor.
Evinde bu tür canlılara rastlayanların hemen Şeyh Güzel’in kapısını çaldığı ve onun da büyük bir sakinlikle gidip yılanı yakalayarak beslemek üzere dükkânına getirdiği belirtiliyor.
Yılanlara zarar vermez, onları korku nesnesi olarak değil, doğanın bir parçası olarak görürdüğü ifade edilen Şeyh Güzel'in onları hem halktan uzak tuttuğu hem de doğaya karşı duyduğu saygıyı yaşattığı anlatılıyor.
Kimilerine göre bu yönüyle bir bilgeydi, kimilerine göreyse tam bir şehir efsanesi...
KAN DAVALARINA DA EL ATTI
Şeyh Güzel'in sadece yılanlarla değil, Diyarbakır’ın bir dönem çok yaygın olan kan davalarında, ara buluculuk yaparak, kavgalı aileleri barıştırmak için çaba gösterdiği de belirtiliyor.
Sahip olduğu sakinlik, halk üzerindeki etkisi ve güven veren karakteri sayesinde pek çok kan davasını sonlandırdığı söylenirdi.
Onun adı geçtiğinde insanlar sadece yılan değil, barış ve çözüm sözcüklerini de hatırlardı.
Yılanlarıyla olduğu kadar, insanlara kattığı değerle de Diyarbakır halkının gönlünde taht kurmuştu.
VASİYETİ DE SIRADAN DEĞİLDİ
Şeyh Güzel’in ölümünden sonra da sıra dışı yaşamı gibi unutulmaz bir vedası oldu.
Vasiyeti üzerine, Diyarbakır’ın Çınar yolu üzerinde bulunan ve halk arasında maneviyatıyla bilinen Seyfülmülük mezarlığına defnedildi.
Bugün hâlâ adını bilenler, ondan “yılanların dostu” olarak bahseder.
BİR ŞEHRİN HAFIZASINDA YAŞAYAN ADAM
Şeyh Güzel’in hikâyesi, Diyarbakır’ın zengin halk kültüründe önemli bir yer tutuyor.
Onun gibi karakterler, bir şehri sadece taşlarıyla değil, insanlarıyla da anlamlı kılan değerler arasında yer alıyor.
Yılanlara merhamet eden, düşmanları barıştıran, sessiz ama etkili bir hayat süren Şeyh Güzel, ardında anlatılmaya devam eden bir efsane bıraktı.