Diyarbakır’da geçmişte günlük yaşamın önemli bir parçası olan şiringhaneler, bugün büyük ölçüde unutulmuş durumda. Bir zamanlar kentin farklı noktalarında faaliyet gösteren bu küçük üretim atölyeleri, özellikle susamdan elde edilen yağın üretildiği yerler olarak biliniyordu.
Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Şiringhaneler (şirikhane), Diyarbakır’ın geleneksel üretim yapısında önemli bir yer tutuyordu.
Bölgedeki tarımsal faaliyetler arasında öne çıkan susam, bu atölyelerde işlenerek yağa dönüştürülüyordu. Üretim süreci tamamen geleneksel yöntemlere dayanıyordu. Susam tohumları temizlendikten sonra taş değirmenlerde eziliyor, ardından çeşitli presleme teknikleriyle yağı çıkarılıyordu.
Elde edilen susam yağı, hem evlerde hem de yerel esnaf tarafından yoğun şekilde kullanılıyordu.
Özellikle balık ve sebze yemeklerinde tercih edilen bu yağ, Diyarbakır mutfağının karakteristik lezzetlerinden biri olarak öne çıkıyordu.
ŞİRİNGHANELERİN GÜNLÜK YAŞAMDAKİ YERİ
Şiringhaneler sadece üretim yapılan yerler değil, aynı zamanda sosyal hayatın da bir parçasıydı.
Mahalle kültürü içinde önemli bir yere sahip olan bu atölyelerin, esnaf ve halk arasında etkileşimin yoğun olduğu alanlar olduğu ifade ediliyor.
Üretilen yağların genellikle günlük tüketim için kullanılıyor, fazla ürünler ise yerel pazarlarda satışa sunuluyordu. Bu yönüyle şiringhaneler, hem ekonomik hem de sosyal açıdan kente katkı sağlıyordu.
SANAYİLEŞMEYLE BİRLİKTE GERİLEDİ
Zamanla sanayi tipi üretimin yaygınlaşmasıyla, şiringhanelerin önemini kaybetmesine neden olduğu belirtilerek, modern yağ üretim tesislerinin daha hızlı ve düşük maliyetli üretim yapmasıyla, geleneksel yöntemlerin geri planda kaldığı ve zamanla yok olduğu kaydediliyor.
