Diyarbakır, binlerce yıllık tarihiyle yalnızca Türkiye'nin değil, dünyanın en önemli medeniyet merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bilim insanlarının değerlendirmelerine göre kentin geçmişi, birçok uygarlığın doğuşuna tanıklık ederken, insanlık tarihini değiştiren gelişmelerin de yaşandığı coğrafyalar arasında yer alıyor.
Araştırmalar, Diyarbakır'da medeniyetin filizlendiği dönemlerde Avrupa'nın büyük bölümünde henüz yerleşik yaşamın başlamadığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre, bölgedeki yaşam, Sümer medeniyetinden yaklaşık 2 bin, Avrupa'daki yerleşik düzenden ise yaklaşık 5 bin yıl daha eski bir geçmişe dayanıyor.
İNSANLIK TARİHİNİN DÖNÜM NOKTASI
Diyarbakır'ın Ergani ilçesinde bulunan Çayönü Höyüğü, dünyanın en önemli Neolitik yerleşim alanlarından biri olarak kabul ediliyor.
Tarih öncesi döneme ait bu yerleşim, insanlığın avcı-toplayıcı yaşamdan üretici topluma geçiş sürecini gözler önüne seren en önemli merkezlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Bilim insanları, Çayönü'nü tarımın başladığı ve insanların ilk kez düzenli üretim yaptığı yerlerden biri olarak tanımlıyor.
Bu yönüyle bölge, yalnızca Anadolu'nun değil, dünya tarihinin de en önemli arkeolojik alanları arasında gösteriliyor.
BİLİM İNSANLARI ÇAYÖNÜ'NÜ İŞARET EDİYOR
Fotoğraf: Çayönü ve Hilar mağaraları Mağaraları, Ergani ilçesine 7 kilometre uzaklıkta coğrafi ve arkeolojik olarak içiöedir.
Prof. Dr. Vecihi Özkan'ın değerlendirmelerine göre, Diyarbakır'da medeniyet gelişirken, Avrupa'da yerleşik yaşamın başlaması için yaklaşık 5 bin yıl daha geçmesi gerekiyordu.
Prof. Dr. Ufuk Esin ise Toplum ve Bilim Dergisi'nin 6 ve 7. sayılarında yayımlanan makalesinde Çayönü'nün önemini şu sözlerle anlatıyor:
''Çayönü, yalnız Anadolu'nun değil, bütün Güneybatı Asya'nın ve eski dünyanın, günümüzden yaklaşık 9 bin yıl önce ilk karma besin ekonomisini gerçekleştiren insan topluluklarının yaşadığı yer olarak uygarlık tarihindeki yerini almıştır.''
Bu değerlendirme, Çayönü'nün yalnızca bölgesel değil, dünya medeniyet tarihi açısından da eşsiz bir öneme sahip olduğunu ortaya koyuyor.
TARIM VE YERLEŞİK YAŞAMIN İLK İZLERİ
Fotoğraf: Hilar Mağaralarının iç kısmından bir görünüm
Diyarbakır kent merkezinin yaklaşık 60 kilometre batısında, Ergani ilçesi sınırlarında bulunan Çayönü'nde , tarih öncesi yerleşimlerin en önemli örneklerinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılan buluntular, insanların ilk kez tarımla uğraşmaya başladığı, hayvanları evcilleştirdiği ve düzenli köy yaşamına geçtiği süreç hakkında önemli bilgiler sunuyor.
DÜNYA TARİHİNDE ÖZEL BİR YERE SAHİP
Fotoğraf: Hilar Mağaraları'ndan (Sesverenpınar) bir görünüm
Arkeolojik bulgular ve bilim insanlarının araştırmaları, Diyarbakır'ın insanlık tarihindeki yerini her geçen gün daha da güçlendiriyor.
Özellikle Çayönü'nde ortaya çıkarılan kalıntılar, medeniyetin gelişim sürecine ışık tutarken, Diyarbakır'ı dünyanın en eski yerleşim ve üretim merkezlerinden biri haline getiriyor.
Bugün binlerce yıllık geçmişiyle dikkati çeken Diyarbakır, yalnızca tarihi surları ve kültürel mirasıyla değil, insanlığın yerleşik hayata geçişinde oynadığı öncü rolle de dünya tarihinin en önemli şehirlerinden biri olmayı sürdürüyor.