Diyarbakır’da geçmişte yaygın olan hamamlar, seyyahların aktardığı bilgiler ve arşiv kayıtlarında yer aldı. Günümüzde ise bu yapılardan yalnızca bir kısmı ayakta kalmıştır.
DİYARBAKIR HAMAMLARI SEYYAHLARIN ANLATIMLARINDA
Kadı Hamamı
Diyarbakır’ı 1654-1655 yıllarında ziyaret eden Evliya Çelebi, şehirde 12 hamam bulunduğunu kaydetti.
Hamamların şehirde toplanan atıklarla ısıtıldığını ve bu uygulamanın temizlik sağladığını belirtti.
Diyarbakır’a 1815 yılında gelen Buckingam, şehirde 20’den fazla hamam olduğunu ifade ederek Vahap Ağa, Paşa, Çarşı, Kale, Deva ve As hamamlarının adlarını kaydetti.
Kenti 1817’de ziyaret eden William Heude ise hamamların genellikle siyah mermerden yapıldığını ve kullanışlı olduğuna yer vermiş.
HAMAMLARIN KULLANIMI VE GÜNLÜK YAŞAMDAKİ YERİ
Ali Emiri’nin verdiği bilgilere göre, hamamlar sabah saatlerinden öğleye kadar erkeklere, öğleden sonra kadınlara açıktı. Çarşı Hamamı ise gün boyunca erkeklere hizmet veriyordu.
Osmanlı döneminde şehirde her mahallede bir hamam bulunduğu da kaydedilirken, şehre gelen yabancıların şehir merkezine girmeden önce hamamda yıkanmaları uygulamasının olduğunu ve şehir kapılarına yakın alanlarda da hamamlar inşa edildiği ifade ediliyor.
GÜNÜMÜZE ULAŞMAYAN HAMAMLAR
Zaman içinde Diyarbakır’daki hamamların önemli bir bölümü yıkıldı veya ortadan kalktı.
Akkoyunlular döneminde yapılan Mirza Bey Hamamı ile Muallak Mahallesi’ndeki Domat Hamamı I. Dünya Savaşı sırasında yıkıldı. İpekoğlu, Dilaver Paşa, Bekir Paşa ve Hüseyin Efendi hamamları da günümüze ulaşmayan yapılar arasında yer aldı.
GÜNÜMÜZDE BİLİNEN HAMAMLAR
Ali Paşa Camii yakınında bulunan Ali Paşa Hamamı'nın günümüzde harap durumda olduğu belirtilirken, Behram Paşa Hamamı, cami, mescid ve medrese ile birlikte inşa edildiği ve XIX. yüzyılda kullanılan hamamlar arasında yer aldığı belirtiliyor.
Çardaklı Hamamı'nın, günümüzde ayakta olan hamamlardan biri olduğu kaydedilirken, 1540 yılında Hamam-ı Kebir adıyla anılan ve daha sonra Deva Hamamı adını alan yapı ise başka amaçla kullanılıyor.
Evliya Çelebi tarafından Diyarbakır’ın en iyi hamamı olarak belirtilen Kadı Hamamı da günümüzde kullanılmıyor.
Küçük Hamam, XIX. yüzyıla kadar kullanılan hamamlar arasında yer alıyor.
Melek Ahmet Paşa Hamamı'nın da 1564-1567 yılları arasında inşa edildiği belirtiliyor.
Vahap Ağa Hamamı da günümüzde ayakta olan ancak başka amaçla kullanılan yapılardan biridir.
Yeni Hamam da, İskender Paşa tarafından inşa edildiği ve 1913 yılında çıkan yangının ardından yıkıldığı belirtiliyor.
