Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, surlar üzerindeki 63 kitabeden altısı Bizans dönemine ait. Bu kitabelerden dördünün Yunanca, birinin de Latince olduğu kaydedilirken, diğer kitabelerin ise İslam dönemine ait olduğu bildirildi.
İslam öncesi kitabelerin, Harput Kapı ile Mardin Kapı arasında, Mardin Kapı’nın doğusunda 50 ile 53. burçlar arasında yer aldığı belirtiliyor.
KİTABELERİN İÇERİĞİ VE DİLLERİ
Antik Yunanca (Grekçe) yazıt
Yunanca yazıtlardan birinde papaz çömezleri, hacılar ya da yabancılar için bir han inşasından söz edilirken, bir diğer yazıtta da Theodoros adına bir övgü yer alıyor.
Clermont-Ganneau, bu kişinin İmparator Justinien tarafından 528 yılında Edesse’ye gönderildiğini öne sürmektedir.
LATİNCE YAZITTAKİ TARİHSEL BİLGİ
LLatince Yazıt
Latince yazıtta, kentin genişletilmesinin Iovianus tarafından başlatıldığı ve İmparator Gratianus, Valentinianus veya Valens tarafından tamamlandığı belirtiliyor.
Yazıtta geçen isimlere göre, bu yazıtın 367 ile 375 yılları arasında dikildiği ifade ediliyor.
KAYNAKLARDA AMİDA VE SURLAR
Bizans ve öncesine ait kitabelerin sınırlı olması nedeniyle surların İslam öncesi durumu, tarihi kaynaklarla açıklanıyor.
Ammianus Marcellinus, şehrin Amida olarak anıldığını ve geçmişte küçük olduğunu belirtirken, 359 yılındaki Pers kuşatması sırasında kentin durumu da bu kaynaklarda yer alıyor.
KONSTANTİOS DÖNEMİ VE GENİŞLEME
Tarihi kaynaklar, kentin ve surların Konstantios dönemine ait olduğunu aktarmaktadır. Bu dönemde kent, iç kaleyi de kapsamaktadır.
Kaynaklarda kentin dört yöne baktığı belirtilirken, 363 yılında Nisibis’in Perslere verilmesinin ardından buradan gelen halkın Amida’ya yerleştirildiği ve surların batıya doğru genişletildiği ifade ediliyor.
