Diyarbakır’ın Bismil ilçesi, binlerce yıllık höyükleriyle Anadolu’nun ve Mezopotamya’nın tarihine ışık tutuyor.
Neolitik dönemden Orta Çağ’a uzanan bu arkeolojik alanlar sayesinde Bismil, sadece Diyarbakır’ın değil, tüm bölgenin en kadim yerleşim noktalarından biri olarak öne çıkıyor.
Ergani ilçesi Çayönü 12 bin yıllık tarihiyle, insanların avcı toplayıcılıktan yerleşik düzene geçtiği ve hayvanların evcilleştirildiği yer olarak biliniyor. Ancak yapılan kazılarda Bismil'in Körtik Tepe höyüğü 12 bin 500 yıllım tarihiyle dünyanın en eski köyü olma özelliğini elinde bulunduruyor.
2 MİLYON YILLIK İZLER
Diyarbakır’ın Bismil ilçesi, sadece Körtik Tepe gibi Neolitik yerleşimlerle değil, Paleolitik Dönem’e uzanan insanlık tarihine dair izlerle de dikkati çekiyor.
Arkeologlar, Bismil ile Batman arasında kalan Dicle Nehri’nin güney kıyısında Alt ve Orta Paleolitik Dönem’e ait 22 buluntu yeri olduğunu söyledi.
Bu bölgede bulunan taş aletler ve yontmataş örneklerinin, 2 milyon yıl öncesine kadar uzanan bir insan varlığına işaret ettiği belirtiliyor.
KÖRTİK TEPE: DÜNYANIN EN ESKİ KÖYÜ VE GÖBEKLİTEPE'DEN DAHA ESKİ
Bismil'in yalnızca Diyarbakır’ın değil, Anadolu’nun da en eski ve en çok arkeolojik kalıntıya sahip ilçelerinden biri haline geldiğini ifade eden araştırmacılar, MÖ 10.450 civarında kurulan bu höyükte, tapınak benzeri yapılar, gömü gelenekleri, kemikten süs eşyaları ve yüzlerce ritüel obje ortaya çıkarıldığını belirtti.
Körtik Tepe'nin Göbekli Tepe’den bile daha eski olduğunu belirten araştırmacılar, bu yerleşimin, insanlık tarihinin yeniden yazılmasına neden olacak kadar önemli olduğunu bildirdi.
DİĞER HÖYÜKLER: TARİHİN KATMANLARI
Bismil sınırlarında yer alan bazı diğer höyükler de şunlar:
Yukarı Zirk (Köprüköy): Dicle kıyısında Paleolitik ve Neolitik izler içeriyor.
Kenan Tepe: Kalkolitik dönemle ilişkilendirilmiş.
Karavelyan: Geç Assur ve Halaf kültürüyle bağlantılı höyük.
Ziyaret Tepe: Neo-Asur başkentlerinden Tushan olarak değerlendirilmekte.
Hakemi Use Tepe: Neolitik dönemle ilişkilendirilmiş, Kurtarma kazıları yapılmış.
KRONOLOJİK ZAMAN ÇİZELGESİ
|
Höyük / Alan |
Başlangıç Dönemi |
Dönemsel Kapsam |
Üst Katmanlar |
|
Dicle Nehri Güney Kıyısı |
2 milyon yıl önce (Paleolitik) |
Alt – Orta Paleolitik yüzey buluntuları |
Yok (yüzey) |
|
Körtik Tepe |
MÖ 10.450 |
Neolitik, yerleşik yaşam, ritüel objeler |
MÖ 9.250'ye dek iskan |
|
Müslümantepe |
MÖ 1700 (Tunç Çağı) |
Hurri-Mitanni tapınak, dini objeler |
Orta Çağ mezarlığı |
|
Salat Tepe |
MÖ 5300 (Kalkolitik) |
Tunç Çağı, Demir Çağı, yeniden yerleşim |
Geç dönem iskânları |
|
Üçtepe |
MÖ 2500 (Tunç Çağı) |
Asur, Hellenistik, Roma |
Roma dönemi |
|
Yukarı Zirk (Köprüköy) |
Belirsiz (Paleolitik/Neolitik) |
Erken dönem yerleşim izleri |
– |
|
Kenan Tepe, Karavelyan |
MÖ 4000 civarı (tahmini) |
Kalkolitik, Geç Assur, Halaf |
– |