Diyarbakır, yalnızca taş yapıların ve surların gölgesinde saklı bir şehir değil; aynı zamanda yüzyıllar boyunca farklı toplulukların yaşadığı çok katmanlı bir medeniyet beşiği.
Bu yapının en dikkat çekici yönlerinden biri ise uzun yıllar boyunca bölgede varlığını sürdüren aşiret yapılanmaları.
Başbakanlık Osmanlı Arşivleri'nde yapılan incelemeler, Diyarbakır’da 31 farklı aşiretin izlerine ulaşıyor. "Aşiret", "taife", "kabile" gibi adlarla anılan bu topluluklar, yalnızca toplumsal birer yapı değil; aynı zamanda kentin siyasi ve kültürel dönüşümünde de etkili olmuş gruplar.
Osmanlı arşivlerinde adı geçen Şammar, Tay, Şarabi gibi tanıdık aşiretlerin yanı sıra pek çok farklı topluluk, göçebe hayattan yerleşik düzene geçirilmek istendi. Bu süreçte yaşananlar, hem yerel halk hem de merkezi otorite açısından yeni bir dönem başlattı.
1868-1875 yılları arasında Diyarbakır Valiliği yapan Kurt İsmail Paşa'nın kimi zaman yerel dengeleri bozacak kadar etkili olan aşiretleri belirli bölgelere yerleştirerek kontrollü bir toplumsal düzen oluşturmaya çalıştığı belirtiliyor.
YÜZ BİNLİK BİR TOPLULUK
Arşiv belgelerine göre, 19. yüzyılda Diyarbakır’da yaşayan aşiretlerin nüfusunun yüz bini aştığı belirtiliyor.
Bu toplulukların bir kısmının bölgeye yüzyıllar önce yerleştiği, bazılarının ise Halep, Bağdat gibi uzak coğrafyalardan göç ettiği ifade ediliyor.