Diyarbakır Salnamelerinde yer alan bilgilere göre, Diyarbakır’da 1896-1902 yılları arasında valilik yapan Mehmet Halid Bey, görev süresi boyunca sadece dönemin değil, günümüzün de ihtiyaçlarına hitap eden vizyoner projeler geliştirdi.
Büyük yangın sonrası yeniden imar çalışmalarıyla dikkati çeken Halid Bey, Diyarbakır’ın kalkınması için 13 maddelik kapsamlı bir plan sundu.
HALK İÇİN BİLİMSEL VE GERÇEKÇİ ÇÖZÜMLER
Halid Bey’in projelerinin, sadece kamu yapılarının inşasıyla sınırlı kalmadığı; eğitimden tarıma, sanayiden güvenliğe kadar birçok alana yayıldığı kaydediliyor.
Önerilerinin merkezinde ise halkın refahı ve devletin uzun vadeli çıkarları yer alıyordu.
GÜVENLİK VE ŞEFFAFLIK ÖNCELİKLİ
Vali Halid Bey’in ilk vurgusu, emniyetin sağlanması ve rüşvetin önlenmesi oldu. Ona göre, vilayet yöneticileri hem fedakârlık yapmalı hem de ilçeleri gezerek sorunları yerinde tespit etmeliydi.
Halid Bey, kamu güvenliği ve adil yönetimin ekonomik kalkınmanın ön şartı olduğunun altını çizdi.
MODERN ZİRAAT VE SANAYİ HAMLESİ
Diyarbakır’ın önünden geçen Dicle Nehri’ne set kurulması önerisi, sulama sorununa çözüm olarak sunuldu. Böylece kıtlık dönemlerinde tarımsal üretimin sürdürülebileceği, bölgenin pamuk üretimine uygun hale geleceği ifade edildi.
Planlamada ayrıca, şu öneriler yer alıyor:
''Numune Ziraat Çiftliği kurulmalı
Müslüman çocuklardan demirci ve marangoz sanatkârlar yetiştirilmeli
Şeker kamışı ve pancar için şeker fabrikası
Yerli kaynaklara dayalı cam ve mum üretimi.''
DERİ VE YÜNDE TİCARETİ CANLANDIRACAK ADIMLAR
Halid Bey, Diyarbakır ekonomisinin önemli ihracat kalemleri arasında yer alan deri ve yün ticaretinin artırılması için iplik fabrikaları ve halı tezgâhlarının kurulmasını önerdi.
Raporda, 400 kişilik Sanayi Mektebi için gelirlerin onaylanması istenirken, vilayette 200 iptidai mektep (ilkokul) daha açılması gerektiği vurgulandı.
VİZYONU HALA İLHAM VERİYOR
Mehmet Halid Bey’in 120 yıl önce hazırladığı planın, bugünkü yöneticilere hâlâ ilham verebilecek bilimsel, uygulanabilir ve halk odaklı önerilerle dolu olduğu belirtiliyor.
Eğitim, tarım, sanayi, güvenlik ve toplumsal yapının güçlendirilmesine yönelik bu projelerin; Diyarbakır’ın kalkınmasında geçmişten gelen değerli bir yol haritası sunduğu kaydediliyor.