Diyarbakır, sadece şehir merkeziyle değil, ilçeleriyle de insanlık tarihinin en eski izlerini barındırıyor. Bismil, Ergani, Eğil ve Dicle ilçelerinde ortaya çıkan arkeolojik bulgular, bu bölgelerin Diyarbakır şehir merkezinden daha eski yerleşim alanlarına ev sahipliği yaptığını gösteriyor.
KÖRTİK TEPE: 12 BİN YILLIK YERLEŞİM ALANI
Bismil ilçesinde yer alan Körtik Tepe, M.Ö. 12.000’li yıllara tarihleniyor.
Bu alan, Göbeklitepe’den yaklaşık 1.000 yıl daha eski kabul ediliyor. Epipaleolitik Dönem’e ait buluntular, insanların avcı-toplayıcı yaşam tarzından yerleşik düzene geçişine ışık tutuyor.
Kazılarda taş aletler, mezarlar, boncuk işçiliği ve mimari kalıntılar ortaya çıkarıldı.
Körtik Tepe, sadece Diyarbakır’ın değil, insanlık tarihinin en eski yerleşim merkezlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
ÇAYÖNÜ TEPESİ: TARIMIN BAŞLANGIÇ NOKTASI
Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi, M.Ö. 10.000’li yıllara tarihleniyor. Kazılarda, taş döşemeli mimari yapılar, evcilleştirilmiş hayvanlara ait kalıntılar ve tahıl ürünleri bulundu.
Bu veriler, Çayönü’nün tarımın başladığı ilk alanlardan biri olduğunu gösteriyor.
Çayönü, tarihöncesi döneme ait mimari gelişmelerin ve üretim faaliyetlerinin sistematik izlerini sunmasıyla öne çıkıyor.
EĞİL: İNANÇ VE TARİH BİR ARADA
Eğil ilçesi, Asur dönemine ait kaya mezarları, su sarnıçları ve Eğil Kalesi çevresindeki peygamber kabirleriyle dikkat çekiyor.
Yerel anlatımlarda Eğil’in 20 bin yıl öncesine kadar insan geçişlerine sahne olduğu belirtilse de, bu bilgi henüz arkeolojik verilerle doğrulanmamıştır.
Bölgenin coğrafi konumu, tarih öncesi göç yolları üzerinde bulunduğu yönünde bilimsel ilgi görmektedir.
DİCLE: MİTOLOJİK ANLATILARIN MERKEZİ
Eski adıyla Piran olan Dicle ilçesi, halk arasında Adem ile Havva'nın yeryüzüne indiği yer olarak anılıyor. Bu bilgi bilimsel değil, inanç temelli bir anlatıdır. Ancak ilçede bulunan höyükler ve yapısal kalıntılar, tarih öncesi dönemlere ait yerleşim izleri taşıyabileceğine işaret ediyor.
İLÇELER Mİ, MERKEZ Mİ DAHA ESKİ?
Diyarbakır şehir merkezi, tarihi surları ve binlerce yıllık yapılarıyla uzun bir yerleşim geçmişine sahip. Ancak Bismil’deki Körtik Tepe ve Ergani’deki Çayönü Tepesi gibi kazı alanları, merkezden binlerce yıl daha eskiye tarihleniyor.
Bu durum, Diyarbakır’ın ilçelerini insanlık tarihinin başlangıç noktaları arasında konumlandırıyor. Gelecekte yapılacak bilimsel çalışmalarla bu alanların önemi daha da netleşebilir.
