Diyarbakır’ın çok katmanlı geçmişi, birçok medeniyetin izini taşıyan yapılarla şekillenmişti. Bu izlerden bazıları zamanla tamamen silindi. 1900’lü yılların başlarına ait bir arşiv fotoğrafı, artık var olmayan Mar Zuoro Süryani Kilisesi’ne dair nadir görsel kanıtlardan biri olarak dikkati çekiyor.
YERİ BELLİ, İZİ YOK: MAR ZUORO KİLİSESİ
Bugün Diyarbakır’da hiçbir fiziksel izine rastlanmayan Mar Zuoro Süryani Kilisesi, 20. yüzyılın başlarında sur içi alanda, Çift Kapı yakınlarında bulunuyordu.
Arşiv kaynaklarına göre, bu kilise dönemin Süryani cemaatine ait önemli bir ibadet yeriydi.
Kilise, surun hemen önünde bulunan toprak alanda konumlanmıştı. Günümüze ulaşan eski bir fotoğrafta, yapının yalnızca taş temelleri ve döküntü kalıntıları seçilebiliyor.
Bu görsel belge, kilisenin fiziksel varlığına dair elde kalan tek iz olarak değerlendiriliyor.
KENTSEL DÖNÜŞÜMDE YOK OLDU
Mar Zuoro Kilisesi'nin tamamen ortadan kalkışı, 20. yüzyıl ortalarında Diyarbakır’da yapılan yol genişletme ve imar çalışmaları sırasında gerçekleşti.
Kaynaklarda, kilisenin yıkımıyla ilgili herhangi bir resmî karar veya tarih bulunmamakla birlikte, yapıdan geriye hiçbir iz kalmamış olması bu sürecin fiziki sonuçlarını gözler önüne seriyor.
Yol yapımı sırasında kilisenin bulunduğu alan düzleştirildi. Bugün o bölgede herhangi bir kalıntı veya işaret bulunmuyor.
FOTOĞRAFLARDA KALAN SON TANIKLIK
Arşivlerde yer alan fotoğrafta, iki kemerli Çift Kapı ile birlikte görülen su deposunun hemen önünde Mar Zuoro Kilisesi’ne ait olduğu anlaşılan taş kalıntılar seçilebiliyor.
Fotoğraf, hem Süryani mimarisine hem de Diyarbakır’ın kaybolan kültürel mirasına ışık tutuyor.
Bu görsel tanıklık, sadece kilisenin değil, o dönemde Diyarbakır’da yaşayan toplulukların izlerinin de zamanla nasıl silindiğini belgeleyen nadir örneklerden biri olarak önem taşıyor.
BELGELERDE YAŞAYAN BİR HAFIZA
Mar Zuoro Kilisesi, bugün artık fiziksel olarak mevcut olmasa da, bazı arşiv belgelerinde ve tarihi fotoğraflarda varlığını sürdürüyor. Yapının mimari özellikleri, iç düzeni ya da cemaat yaşamına dair detaylar ise günümüze ulaşabilmiş değil.