Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde, İçkale bölgesinde yer alan ve halk arasında ''Kara Papaz Kilisesi'' olarak bilinen Saint George Kilisesi, uzun yıllar boyunca “eski bir hamam” olarak tanımlandı. Ancak son restorasyon ve arkeolojik çalışmalar, bu bilginin gerçeği yansıtmadığını ortaya koydu.
Kilise, aslında başından beri bir ibadet yeri olarak inşa edildiği, hamamın ise yan tarafına yapıldığı belirlendi.
HAMAM YAN TARAFA YAPILMIŞ
Fotoğrafta: Hamam olduğu söylenen Saint George Kilisesi'nin hamam olmadığı, hamamın yan tarafına yapıldığı belirlendi. (Fotoğraf: Diyarbakırlı Saripişo)
Yapı hakkında ilk büyük iddianın, 20. yüzyılın başlarında Avusturyalı sanat tarihçisi Joseph Strzygowski tarafından ortaya atıldığı kaydediliyor.
Strzygowski, Saint George Kilisesi’nin 4. yüzyılda Asuri (Nestoryen) kilisesi olarak yapıldığını; ancak 14. yüzyıldan itibaren hamam ve cami olarak kullanıldığını ileri sürdü.
Rehber kitaplarda, akademik yayınlarda ve hatta halk anlatılarında bu bilgi tekrarlanırken, ancak 2020’de başlatılan restorasyon çalışmaları sırasında yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkan bir kitabenin, tüm bu iddiaları altüst ettiği belirtiliyor.
Kazılarda bulunan kitabeye göre, Saint George yapısı hiçbir zaman hamam olarak işlev görmedi.
Tam tersine, yanına sonradan bağımsız bir hamam yapısı inşa edildiği ve bu durumun, bugüne kadar süregelen “hamamdan çevrilen kilise” anlatısını tamamen geçersiz kıldığı ifade ediliyor.
MİMARİ DETAYLAR DA YANILTMIŞ
Yapının içindeki bazı mimari unsurların, özellikle kubbeli yapısı, geçmişte halk arasında hamam olduğu düşüncesini güçlendirdiği kaydedilirken, kubbenin, kilisenin orijinal mimarisinin bir parçası olduğu belirlendi.
Restorasyon çalışmasını yürüten uzmanlara göre, yapı üç nefli bazilikal planıyla erken Hristiyan mimarisinin tipik özelliklerini taşıyor. Taş işçiliği, apsis düzeni ve doğu-batı yöneliminin, yapının ibadet amacıyla inşa edildiğini açıkça ortaya koyduğu belirtiliyor.
RESTORASYONDA KUBBE DE GERİ DÖNDÜ
2023 yılında yaşanan deprem sonrası hız kazanan restorasyon çalışmaları kapsamında, kilisenin 100 yıldır kayıp olan kubbesi yeniden inşa edildi.
Modern ve şeffaf bir malzemeyle yapılan yeni kubbe, hem estetik hem de koruma işlevi görüyor. Ayrıca yapı içinde drenaj sistemi, elektrik altyapısı, duvar derzleri gibi pek çok alan da restore edilerek, sanat galerisine dönüştürüldü.
“KARA PAPAZ” ADI NEREDEN GELİYOR?
Saint George Kilisesi, halk arasında “Kara Papaz Kilisesi” olarak da biliniyor.
Bu adın kaynağı kesin olmasa da, bazı rivayetlere göre burada görev yapan rahiplerin siyah cübbe giymeleri nedeniyle halk tarafından bu ismin verildiği kaydediliyor.