Osmanlı arşivlerinde “Diyarbakır İhtilali” olarak geçen üç günlük olayların merkezinde, kentte etkili bir yapı olan ''31 Ortası'' bulunduğu kaydediliyor.
Diyarbakır Valisi Mehmed Paşa’nın bu askeri sınıfı kaldırmak istemesi, şehirde çatışmaların başlamasına yol açtığı belirtiliyor.
''31 ORTASI'' NASIL OLUŞTU?
Arşiv bilgilerinde, ''31 Ortası''nın, Diyarbakır Voyvodası Hacı Emin Ağa tarafından kurulduğu belirtiliyor.
Emin Ağa'nın, Müftü Mesud Efendi ile birlikte konağını kışla haline getirerek bu yapıyı güçlendirdiği ifade edilerek, ''31 Ortası''nın, halk üzerinde baskı uyguladığı ve şehirde huzursuzluk yarattığı kaydediliyor.
HALKTA ARTIŞ GÖSTEREN TEPKİLER
Emin Ağa ve Hüseyin Paşa’nın, ''31 Ortası''nı kullanarak vatandaşlara eziyet ettikleri yönündeki kayıtlar, tepkilerin kent genelinde arttığını gösteriyor.
Bu süreçte Vali Hüseyin Paşa’nın çok sayıda kişiyi idam ettirdiği bilgisi İstanbul’a rapor edildi.
MEHMED PAŞA’NIN GELİŞİ VE GERİLİMİN TIRMANMASI
Raporların ardından Hüseyin Paşa görevden alındı ve yerine 1802-1803 yıllarında Mehmed Paşa atandı.
Mehmed Paşa, Diyarbakır’daki kargaşanın merkezinde bulunan ''31 Ortası''nı ortadan kaldırmak istediği,
bu girişimin kentte küçük çaplı çatışmalara yol açtığı ve kısa sürede ayaklanmaya dönüştüğü anlatılıyor.
ÜÇ GÜN SÜREN ÇATIŞMALAR
Arşivlere “Diyarbakır İhtilali” olarak geçen bu olaylar üç gün sürdü.
Çatışmaların kentte tahribata yol açtığı, ayaklanmanın güçlükle bastırıldığı belirtiliyor.
SÜRGÜNE GÖNDERİLENLER
Olayların bastırılmasıyla Müftü Mesud Efendi ve Naib Salih Efendi başta olmak üzere 128 kişinin Kıbrıs’a sürgüne gönderildiği belirtiliyor.
Sürgün edilenler arasında ''31 Ortası'' ile ilişkili 31 ulemanın yer aldığı kaydediliyor.
!!31 ORTASI''NIN TARİHTEKİ YERİ
Osmanlı belgelerine göre ''31 Ortası'', Diyarbakır’daki ayaklanmaların temel unsurlarından biri olarak kayıtlarda yer aldı.
Valinin yapıyı kaldırma girişimi ise bu yapının kentte nasıl bir etki yarattığını ortaya koyan en belirgin olay olarak öne çıkıyor.
