UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Diyarbakır İçkale Müze Kompleksi içindeki Artuklu Sarayı Kazısı’nda, yaklaşık 100 yıldır toprak altında kalan İçkale surlarının bir bölümü 2025 yılı çalışmalarıyla ortaya çıkarıldı.
Dicle Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Dekanı ve Kazı Başkanı Prof. Dr. İrfan Yıldız başkanlığında yürütülen kazılar, Cumhurbaşkanlığı kararıyla 12 ay esasına göre sürdürülüyor. Geleceğe Miras Projesi kapsamında 23 Haziran’da arazi çalışmalarına başlanan 2025 sezonunda, kazılar İçkale Alay Meydanı’nda yoğunlaştırıldı.
Kazılarda, Diyarbakır surlarının en eski evresi olan ilk İçkale surlarına ait, temel seviyesinden itibaren 1,30 metre yüksekliğinde ve 17 metre uzunluğunda bir bölüm gün yüzüne çıkarıldı. İri bazalt bloklarla inşa edilen sur duvarlarının temelinde daha küçük taşların kullanıldığı tespit edildi.
Kazı Başkanı Prof. Dr. İrfan Yıldız, bulunan surların önemine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Bu yılki çalışmalarımızda, yaklaşık bir asırdır toprak altında kalan İçkale surlarının en eski bölümlerinden birini ortaya çıkardık. Bu surlar, Diyarbakır’ın savunma sisteminin ve kentleşme tarihinin başlangıç evresini anlamamız açısından son derece kıymetli veriler sunuyor.”
Artuklu Sarayı ve Amida Höyük’teki diğer saraylar için tören ve merasim alanı olarak kullanılan Alay Meydanı’nda, 5x5 metre ölçülerinde 26 açmada toplam 650 metrekarelik alanda kazı gerçekleştirildi. Bazı açmalarda ana kaya seviyesine kadar inilerek, kentin doğal zeminine ilişkin önemli veriler elde edildi.
Prof. Dr. Yıldız, meydanın çok katmanlı kullanımına ilişkin şu bilgileri paylaştı:“Alay Meydanı, Artuklu döneminden Osmanlı’ya, hatta Cumhuriyet dönemine kadar aktif olarak kullanılmış bir alan. Kazılarda, bazalt kayaların kademeli. şekilde kesilerek meydan zeminine dönüştürüldüğünü tespit ettik. Bu da Diyarbakır’da kentsel planlamanın ne kadar eskiye dayandığını gösteriyor.”
Kazı buluntuları, Osmanlı döneminde surların önüne farklı mekânların eklendiğini ortaya koydu. Meydanın, ordunun sefere çıkış ve dönüş törenlerinin yanı sıra bayramlaşma ve devlet merasimleri için kullanıldığı, Evliya Çelebi’nin aktardığı bilgilerle de örtüşüyor.
Yaklaşık 10 bin yıldır kesintisiz yerleşime sahne olan Amida Höyük, dünyada Eriha’dan sonra bu özelliği taşıyan ikinci merkez konumunda. Aynı zamanda, ünlü İslam âlimi El Cezeri’nin Artuklu Sarayı’nda çalışarak sibernetik biliminin temellerini attığı yer olmasıyla da öne çıkıyor.
2025 yılı kazı sezonunun 31 Aralık’ta tamamlanması planlanırken, elde edilen bulguların Diyarbakır’ın tarihsel ve kültürel mirasına ışık tutmaya devam edeceği belirtiliyor.