Cumhuriyet döneminde Diyarbakır’da lise düzeyinde eğitim veren ilk ve uzun yıllar boyunca tek okul olan Diyarbekir Lisesi, 20. yüzyılın ilk yarısında iki büyük kesinti yaşadı.
1. Dünya Savaşı ve Şeyh Said ayaklanması nedeniyle eğitime ara verilen okul, bu olayların ardından yeniden açılarak eğitim hayatına devam etti.
DİYARBAKIR LİSESİ İKİ KEZ EĞİTİME ARA VERDİ
Diyarbekir Lisesi, ilk olarak 1913 yılında İdadi teşkilatının kaldırılmasıyla Sultani haline getirildi. Ancak 1. Dünya Savaşı sırasında öğrencilerin askere alınması üzerine lise kısmı kapatıldı. Okul ancak 1921-1922 ders yılında yeniden eğitime başladı.
İkinci kesinti ise 1925 yılında meydana geldi. Şeyh Said ayaklanması sırasında lise tekrar kapatıldı. Bu kapatma kararı, dönemin siyasi ve güvenlik koşulları çerçevesinde alındı.
1932 YILINDA YENİDEN EĞİTİME BAŞLADI
1 Ekim 1932’de Diyarbakır’a gelen Başbakan İsmet İnönü’ye, Halkevi Başkanı Tahsin Cahit Bey tarafından lisenin tekrar açılması talebi iletildi.
Talebin kabul edilmesiyle Diyarbekir Lisesi, 1932-1933 eğitim-öğretim yılında yeniden eğitime başladı.
Okulun ilk yılında 23 öğrenci kayıt yaptırdı.
YENİ BİNA 1948'DE HİZMETE GİRDİ
1938 yılında Maarif Vekâleti tarafından okul için 60.000 lira ödenek ayrıldı ve Yenişehir semtinde yeni okul binasının yapımına başlandı.
Binanın bir bölümü 1939'da tamamlandı. Lise, 1948 yılında bu yeni binaya taşındı ve 1953 yılında Ziya Gökalp Lisesi adını aldı.
YILLARA GÖRE ÖĞRENCİ VE ÖĞRETMEN SAYILARI
1933-1934 öğretim yılında okulda toplam 368 öğrenci bulunuyordu. Bu sayı, 1936-1937 yılında 798’e yükseldi. 1937-1938 ders yılında ise toplam öğrenci sayısı 766 olarak kaydedildi.
1943-1944 döneminde 35 öğretmenin görev yaptığı okulda, 1944-1945 yılında toplam 917 öğrenci öğrenim gördü.
1945-1946 öğretim yılında okulda 810 öğrenciye 40 öğretmen eğitim verdi.
1946-1947 ders yılında okulda üç yabancı dil (Almanca, Fransızca, İngilizce) eğitimi verilmeye başlandı. Bu yıl Fransızca en çok tercih edilen yabancı dil oldu.
1947-1948 öğretim yılında okulda toplam 779 öğrenci, 35 öğretmenle eğitim aldı. 1949-1950 yılında ise 731 öğrenciye 31 öğretmen ders verdi.
ÜCRETLİ YATILI EĞİTİM VE HARCAMALAR
1938 yılında çıkarılan Muvazane-i Umumiye Kanunu gereği, okul pansiyonunda kalan öğrencilerden 160 lira ücret alınmaya başlandı.
1937-1938 öğretim yılında okul için yapılan harcama 11.918 lira iken, 1939-1940 öğretim yılında bu rakam 18.846 liraya çıktı.
TEK LİSE OLARAK BÖLGEDE ÖNEMLİ ROL OYNADI
Uzun yıllar boyunca Diyarbakır’ın tek lisesi olan bu okul, bölgeye bilim ve eğitim alanında önemli katkılar sundu.
Dönemin tanıklarından Basri Konyar, Diyarbakır Lisesi’ni “memleketin münevver unsurunu hazırlamak gibi nurlu bir hayat kaynağı” olarak tanımladı.
