Diyarbakır’ın tarihi Alipaşa Mahallesi’nde yer alan Mar Kozma Kilisesi’nden bugün geriye yalnızca iki eski fotoğraf kaldı. Yapım tarihi M.S. 330 olarak belirtilen kilise, kentteki Süryani mimari varlığının önemli örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
KİLİSENİN KONUMU VE TARİHİ
Tarihi kayıtlara göre, Mar Kozma Kilisesi, günümüzde ayakta kalan tek Süryani kilisesi olan Meryem Ana Kilisesi’nin güneydoğusunda bulunuyordu.
Günümüzde bu yapıdan hiçbir kalıntı kalmamış olsa da, tarihsel kaynaklarda kilisenin erken dönem Hristiyanlık yapılarından biri olduğu bilgisi yer alıyor.
Tarihçi Van Berchem, Mar Kozma Kilisesi’nin M.S. 330 yılında inşa edildiğini belirtiyor. Bu bilgi, kilisenin Diyarbakır’daki Hristiyan varlığının çok erken dönemlerine işaret ettiğini gösteriyor.
FOTOĞRAFLAR VE KAYNAKLAR
Kiliseye ait bilinen ve günümüze ulaşan bu fotoğraflardan biri Prof. Dr. Yusuf Kenan Haspolat’ın “Diyarbakır Kiliseleri” adlı çalışmasında yayımlandı.
Fotoğraflarda, yapının çan kulesi, kesme taş duvarları ve yapı etrafında günlük yaşamdan sahneler yer alıyor.
SÜRYANİCE İLAHİ KİTABI MAR KOZMA’DAN MI?
Kilise hakkında eldeki sayılı bilgiye göre, Mar Kozma Kilisesi’ne ait olduğu tahmin edilen Süryanice yazılı bir ilahi kitabının (Fenkitho), günümüzde Mardin Kırklar Kilisesi'nde yer aldığı ifade ediliyor.
BUGÜNE ULAŞMAYAN BİR MİRAS
Mar Kozma Kilisesi’nden günümüze herhangi bir yapı yer almıyor.
Ne bir duvar, ne bir kalıntı ne de bir taş ayakta durmaktadır. Ancak arşivlerde yer alan nadir fotoğraflar ve bazı yazılı kaynaklar, bu yapının Diyarbakır’ın çok kültürlü tarihindeki yerini belgelemeye devam ediyor.