Bir zamanlar Diyarbakır sokakları çocuk sesleriyle yankılanıyor, her köşe başında başka bir oyun kuruluyordu.
Mahalle kültürünün güçlü olduğu dönemlerde oynanan bu geleneksel oyunlar, artık hatırlanmıyor bile.
İşte Diyarbakır’da geçmişin izlerini taşıyan unutulmuş çocuk oyunları ve kısa tanımları…
UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ DİYARBAKIR OYUNLARI
Bezirgân başı: Takımlar hâlinde oynanan ve çekişmeye dayanan bir oyundur.
Bir oyunu: Taş ya da tahta parçasıyla oynanır. Çizilen kaleye ilk önce vurmak amaçlanır.
Bırçu (Ara kesme): İki kale arasında oynanan bir oyundur.
Birdirbir: Çocuklar sırayla birbirlerinin üzerine atlar, ebe altta kalır.
Cim oyunu: Tek ayakla oynanır. Ebe, çizilen dairenin ortasında durur.
Çal oyunu: Sopalarla oynanan bir oyundur.
Çeçehalli / Vardevalli: Tekerlemeyle başlayan bu oyunun adı da tekerlemeden gelir.
Çıkma kale bizimdir: Yine sopalarla oynanan bir kale oyunudur.
Çir oyunu: Tekmeleme ve korkutmaya dayalı fiziksel bir oyundur.
Dellür ağaç / Çelik çomak: Oyunda yanan çocuğa "puc" denir.
Duduhel / Dudduhal: Taş atılırken çocukların “duduhel” diye seslenmesiyle bilinir.
Ekbek vermeceli top: Güneydoğu Anadolu’ya özgü bir top oyunudur.
Eyahta küpe: Oyuncuların sırta binmeye çalıştığı bir oyundur.
Gıj oyunu: Kışın, buz üzerinde oynanır. Kayma esasına dayanır.
Güvercin taklası: Birdirbir oyununa benzer.
Hal oyunu: Aşık kemiği ve gazoz kapağıyla oynanır.
Holoç: Hol adı verilen ağır taşlarla oynanır. Moza taşları da kullanılır.
Kaskus: Konserve kutularına ip geçirilerek oynanır.
Kayış oyunu: Kayışla oynanır. Oyuncular sırta binmeye çalışır.
Kort / Kortik: Orta boy çukur içinde oynanan bir oyundur.
Köşe kapmaca: Boş köşelere "künd" denilir. Hedef boş köşeye ulaşmaktır.
Kukali: Taşlarla oynanır. “Lap koka” olarak da bilinir.
Mayla oyunu: İple oynanır. Oyuncular ipin altından geçerken değmemeye çalışır.
Mıkır baco: Saklanan eşyayı bulmaya dayalıdır. Bulamayan sopa veya kemerle cezalandırılır.
Moza (Cız): Yuvarlak taşlarla oynanır. Düz taş olan “lap” da kullanılır.
Rız: Üç taşla oynanan basit bir oyundur.
Tıngıla fistik: Tahtaravalli benzeri bir düzeneğe sahiptir.
Yakalamaç oyunu: Oyuncular birbirini yakalamaya çalışır.
Yüzük / Yüksük oyunu: Yüzük saklanır ve bulunması istenir.
BU OYUNLAR NEDEN UNUTULDU?
Uzmanlar, bu oyunların ortak noktasının; mahalle kültürü, sokak paylaşımı ve fiziksel etkileşimin ön planda olduğunu belirterek, ''Günümüzde ise apartman yaşamı, dijital eğlence araçlarının yaygınlaşması ve güvenlik endişeleri nedeniyle bu geleneksel oyunlar çocukların hayatından neredeyse tamamen silinmiş durumda'' dedi.
OYUNLAR YAŞATILABİLİR Mİ?
Kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması adına, bu oyunların eğitim kurumlarında tanıtılması, kültürel etkinliklerde yeniden canlandırılmasını öneren uzmanlar, bu liste, geçmişe kısa bir yolculuk niteliği taşırken, aynı zamanda unutulan değerlere dikkati çekmeyi amaçladığını söyledi.
