Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, 1867 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nda vilayet teşkilatı tartışılırken, Diyarbakır’da maaş krizi gündemin en önemli başlıklarından biri oldu.
Dönemin Diyarbakır Valisi Mustafa Paşa, memur maaşlarının “eridiğini” belirterek, bütçenin artırılması talebinde bulundu.
Örnek olarak Mamûretülaziz Sancağı’nı gösteren Mustafa Paşa, bu sancağın kaymakam ve müdürleri için hazırlanan teşkilat defterine göre yıllık toplam tahsisatın 19 bin kuruş olduğunu belirtti.
Sancak sınırları içinde birinci sınıf iki kaymakamlık bulunduğu ve her birine en az 4 bin kuruş ödenmesi gerektiğini kaydeden Mustafa Paşa, ikinci sınıftan iki kaymakamın ise 2.500’er kuruş maaş aldıkları ifade ediliyor.
Bu hesapla bütçenin 10 bin kuruşu yalnızca dört kaymakama gidiyordu.
Vali, kalan 6 bin kuruşla sancaktaki 15 nahiye müdürünün, tüm kazaların mal müdürlüklerinin, meclis üyelerinin, sandık emaneti görevlilerinin ve kırtasiye masraflarının karşılanmasının imkânsız olduğunu ifade etti.
Diyarbakır merkez ile Mardin ve Siirt sancaklarına ayrılan bütçelerin Mamûretülaziz’den bile daha düşük olduğu belirtilerek, vilayet genelinde toplam 20 kaymakamlıktan 10’unun birinci sınıf konumunda olduğu, ancak ayrılan tahsisatın memur maaşlarını karşılamaya yetmediği bildirildi.
KAYMAKAM ATAMASI YAPILMADI
Masrafların azaltılması amacıyla Diyarbakır merkez sancağa kaymakam ataması dahi yapılmadığı kaydediliyor.
1867’deki bu maaş krizi, Osmanlı taşra yönetiminde bütçe planlamasının ne kadar sınırlı kaynaklarla yapıldığını ve memur maaşlarının bile zaman zaman ödenemeyecek duruma geldiğini gözler önüne serdi.